مطالبه مهریه

مطالبه مهریه بی‌شک یکی از مهم‌ترین و پر تعدادترین دعاوی در حوزه خانواده است که به دلیل ویژگی‌های خاص آن نظیر، مقدار زیاد مال مورد مطالبه، اعمال مجازات حبس در صورت عدم پرداخت و نیز گره خوردن آن به سایر مسائل خانواده نظیر طلاق، حضانت و …، لازم است تا عموم مردم با بهره‌گیری از مشاوره حقوقی، از نکات حقوقی مربوط به دعوی مطالبه مهریه آگاه گردند.

مهریه و انواع آن

مهریه یا همان صداق نوعی دین و تعهد مالی است که زوج در هنگام وقوع عقد چه دائم و چه موقت خود را ملزم به پرداخت آن به زوجه می‌نماید. مهریه یکی از ارکان اساسی عقد دائم است و بدون آن نکاح دائم صحیح نیست. مهمترین ویژگی‌های مهریه براساس مواد ۱۰۷۸ تا ۱۰۸۰ قانون مدنی عبارتست از:

• لزوم مالیت داشتن مهریه؛ یعنی مهریه باید چیزی باشد که بتوان در عرف بر روی آن قیمت گذاشت.
• قابلیت تملک توسط زوجه داشته باشد و زن بتواند آن را در اختیار بگیرد.
• دارای منفعت عقلایی باشد. به طور مثال، مهریه‌هایی مانند بال مگس، بوسه و … هیچ کدام از لحاظ دادگاه دارای منفعت نبوده و به عنوان مهریه درنظر گرفته نمی‌شوند.
• زوج بتواند آن را در اختیار زن قرار دهد. به طور مثال قرار دادن مهریه از اموال عمومی و یا منابع طبیعی و یا دارایی‌های شخصی دیگران آن قابل قبول نیست.

همچنین در قانون مدنی سه نوع مهریه برشمرده است:

مهرالمسمی :

همان مهریه عادی است که در عقدنامه قید شده و می‌تواند شامل اموال منقول و غیر منقول و یا برخی اعمال (مانند تعلیم زبان و …) و یا حق انتفاع و یا حق خیار باشد و در قانون برای آن حداقل و حداکثری تعیین نشده است و براساس ماده ۱۰۸۰ مقدار آن منوط به رضایت طرفین است.

مهرالمتعه :

این مهریه در شرایطی به زن تعلق می‌گیرد که براساس ماده ۱۰۹۳ قانون مدنی در عقد نکاح مهریه تعیین نگردد و قبل از نزدیکی مرد تقاضای طلاق داشته باشد.

مهر المثل :

هر گاه در هنگام عقد مهریه مشخص نگردیده و یا مهریه انتخابی شرایط و ویژگی‌های قانونی مهریه اعم از مالیت، قابلیت تملک و … را نداشته باشد، دادگاه براساس شرایط و ویژگی‌های زن، اعم از سن، تحصیلات، خانواده پدری، موقعیت اجتماعی، زیبایی و …، مهریه‌ای برای زن درنظر می‌گیرد.

همچنین در صورتی که نکاح باطل شده باشد و زن از ابطال نکاح بی‌خبر بوده باشد، و بین زن و مرد نیز نزدیکی رخ داده باشد زن مستحق مهرالمثل است.

این امر در شرایط جامعه سنتی ما امری شایع است. در بسیاری از موارد قبل از عقد، صیغه محرمیت خوانده می‌شود و به دلیل طولانی شدن مدت عقد موقت، بین زوجین نزدیکی واقع می‌شود و در این شرایط نیز به زن مهر‌المثل تعلق می‌گیرد.

مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت

از اوایل سال ۱۳۹۸، به موجب آیین نامه اجرایی، فرایند مطالبه مهریه تغییر کرده است. بر این اساس، برای دریافت مهریه، زوجه می‌بایست:

ابتدا به دفترخانه ازدواج خود مراجعه نموده و با در دست داشتن عقدنامه و مدارک هویتی خود، درخواست اجرای مهریه را انجام دهد.

پس از ثبت درخواست پرونده به اداره اجرای ثبت شهر محل عقد ارسال و پس از چند روز شماره پرونده برای زوجه پیامک می‌گردد.

با داشتن  شماره پرونده، زوجه برای پیگیری پرونده و نیز توقیف اموال باید به صورت اینترنتی نوبت دریافت نماید.

در اداره اجرای ثبت زوجه می‌تواند اموال منقول و غیر منقول زوج شامل حساب‌های بانکی، خودرو، ملک دارای سند رسمی، سهام شرکت، سهام بورسی و … را برای استعلام و توقیف اعلام نماید.

در فرایند مطالبه مهریه از اجرای ثبت چنانچه داخل حساب بانکی زوج، مبلغی مسدود گردد، زوجه با دریافت نامه از اداره اجرای ثبت، به بانک مربوطه مراجعه و نسبت به برداشت مبلغ اقدام می‌نماید. اموال دیگر نظیر خودرو و ملک نیازمند درخواست کارشناسی و سپس مزایده است.

نحوه رفع توقیف از اموال در مطالبه مهریه

در برخی موارد، اموال توقیف شده توسط ممکن است متعلق به زوج نباشد و یا مستثنی دین او باشد. در این شرایط، مرد می‌تواند نسبت به این موضوعات اعتراض و نسبت به رفع توقیف آن‌ها اقدام نماید:

• چنانچه مرد قبل از شروع فرایند اجرا گذاشتن مهریه توسط زن، اموال خود را انتقال داده باشد، مشروط بر این که مصداق فرار از دین نباشد، مالک جدید می‌تواند با طرح دعوی اعتراض ثالث اجرایی نسبت به رفع توقیف اموال اقدام نماید.
• همچنین به موجب قانون، منزل محل سکونت و سرپناه زوج، تحت شرایطی (بسته به میزان ارزش ملک و مهریه مطالبه شده) می‌تواند از روند توقیف مستثنی گردد.

باید توجه داشت که طبق باور غلط، برخی گمان می‌کنند که خودروی شخصی نیز جزو مستثنیات دین است که این امر صحیح نیست و می‌توان خودرو را توقیف نمود.

نحوه طرح دعوی مطالبه مهریه

برای طرح دعوی مطالبه مهریه ابتدا باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مطالبه مهریه ثبت گردد. مدارک لازم برای طرح دادخواست مطالبه مهریه به شرح زیر است:

• اصل و کپی کارت ملی
• اصل شناسنامه و کپی صفحه اول و دوم آن
• عقدنامه و کپی تمام صفحات آن

در هنگام ثبت دادخواست مطالبه مهریه در صورتی که مال مورد مطالبه دارای ارزشی بیش از ۲۰ میلیون تومان باشد، زوجه باید مبلغی معادل سه و نیم درصد (۵ / ۳ درصد) ارزش کل خواسته را به عنوان هزینه دادرسی پرداخت نماید. البته در صورتی که زوجه از پرداخت این مبلغ عاجز باشد می‌تواند دادخواست اعسار از هزینه دادرسی مطرح نماید که برای آگاهی از جزئیات آن می‌توانید از مشاوره حقوقی گروه وکلای آپادانا و تماس با دفتر بهره ببرید.

همچنین در صورتی که زوج، دارای اموالی منقول و غیر منقول اعم از حساب بانکی، خودرو و ملک با سند رسمی، سپرده، سهام و … باشد می‌تواند با استفاده از قرار تامین خواسته اقدام به توقیف اموال وی نمود که به دلیل پیچیدگی‌های آن بهتر است از وکیل مهریه مشاوره گرفته شود.

دریافت مهریه از طریق ثبت اسناد رسمی

در صورتی که زوج دارای اموالی با سند رسمی باشد می‌توان از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی و با عقدنامه، اموال وی را توقیف نمود. هزینه اجرای ثبت ۵ درصد ارزش خواسته است که بعد از توقیف اموال از محکوم که همان زوج است گرفته می‌شود.

تفاوت دریافت مهریه از ثبت و دادگاه

• مطالبه مهریه از اجرای ثبت مراحل اجرایی کمتری دارد، اما در صورت استفاده از تامین خواسته، اموال از طریق دادگاه سریعتر توقیف می‌‌شود.
• هزینه دادرسی دادگاه ابتدا گرفته می‌شود اما هزینه اجرایی ثبت، بعد از مراحل توقیف گرفته خواهد شد. البته برای هزینه دادرسی هم می‌توان دادخواست اعسار را تقدیم دادگاه نمود.
• در صورت بیم خروج زوج از کشور از طریق اجرای ثبت سریعا می‌توان وی را ممنوع الخروج نمود، اما از طریق دادگاه منوط به صدور رای خواهد بود.