قرارداد پیمانکاری و انواع آن

یکی از مهمترین و پیچیده‌ترین و در عین حال پرکاربردترین قراردادهایی که در صنعت رواج دارد، قرارداد پیمانکاری است. همانطور که از نام آن پیداست، در این نوع قرارداد در مورد انجام تعهداتی از سوی یکدیگر با هم پیمان می‌بندند.

قرارداد پیمانکاری را می‌توان در یک تعریف نوعی قرارداد جعاله دانست. زیرا در این قرارداد، فرد یا افرادی تعهد می‌کنند که کاری را برای فرد یا افراد دیگر انجام دهند. این نوع قرارداد یکی از قراردادهای بسیار مهم در صنعت بوده و بسیاری از شرکت‌ها و موسسات دولتی خصوصی امور خود را از طریق آن به اشخاص دیگر می‌سپارند. علاوه بر آن، این نوع قرارداد انواع مختلفی دارد که در این مقاله به آن‌ها پرداخته‌ایم.

قرارداد پیمانکاری چیست؟

از نظر حقوقی، قرارداد پیمانکاری یک قرارداد کتبی یا شفاهی است که در آن فرد یا افرادی یک کار مشخص را در ازای یک حق الزحمه مشخص برای دیگری انجام می‌دهند. به کسی که کار را انجام می‌دهد، پیمانکار و به کسی که کار را می‌سپارد، کارفرما می‌گویند. همچنین به عملی که قرار است انجام شود، موضوع پیمان می‌گویند.

قرارداد پیمانکاری تابع ضوابط قانون کار و قانون تامین اجتماعی است. همچنین، در شرایطی که مدت زمان پیمانکاری بیش از یک ماه باشد، قرارداد می‌بایست حتما کتبی باشد. در ادامه انواع این قرارداد را براساس دسته‌بندی‌های مختلف می‌بینید.

انواع قراردادهای پیمانکاری براساس نوع پرداخت

قراردادهای پیمانکاری براساس نوع پرداخت به پیمانکار دارای انواع مختلفی هستند. هر نوع از این قراردادها با توجه به ویژگی‌هایی که دارند، در مواردی خاص مفید هستند. بنابراین باید در انتخاب قرارداد دقت بسیاری داشته باشید.

• قراردادهای هزینه قطعی

در این نوع قرارداد پیمانکاری، پیمانکار با تعیین یک هزینه مشخص و ثابت، انجام موضوع پیمان را به عهده می‌گیرد. در این شرایط، با توجه به تعیین قیمت ثابت توسط پیمانکار، مسئولیت هرگونه تغییر در قیمت تمام شده پروژه به عهده پیمانکار است. بنابراین، در صورت افزایش هزینه مازاد بر قیمت قطعی، پرداخت آن به عهده پیمانکار است.

• قراردادهای دارای پرداخت بر اساس واحد کار

در برخی از امور، می‌توان پرداخت به پیمانکار براساس مقدار واحد کار تحویلی در نظر گرفت. به طور مثال در قرارداد پیمانکاری رنگ کردن نرده‌های حفاظ بلوارهای یک منطقه، می‌توان هزینه را براساس متراژ رنگ شده درنظر گرفت. این پروژه برای کارهایی که حجم نهایی آن مشخص نیست و الزامی برای انجام مقدار مشخصی از کار وجود ندارد، مناسب است.

• قراردادهای دارای پرداخت مبتنی بر عملکرد

در برخی از امور می‌توان وظایف و اهداف میانی تعیین کرد. بر همین اساس چنانچه پیمانکار به آن اهداف رسید، مبلغ بر آن عملکرد یا وظیفه پرداخت شود. این نوع قرارداد برای امور خدماتی و تحقیقاتی بسیار مناسب است. در بسیاری از پروژه‌های تحقیقاتی فازهای مختلفی تعریف می‌کنند. برهمین اساس چنانچه تیم تحقیقاتی به نتایج مورد انتظار هر فاز دست پیدا کنند، بودجه مرحله بعدی را دریافت می‌کنند.

• قراردادهای دارای هزینه مشخص

در این نوع قرارداد، پیمانکار هزینه‌های پروزه را تخمین زده وبراساس تخمین وی، مبلغی به عنوان حاشیه سود وی درنظر می‌گیرند. البته برخلاف قرارداد هزینه قطعی، کارفرما دارای انعطاف بیشتری در پرداخت است.

• قراردادهای پیمانکاری درصدی

در این نوع قرارداد پیمانکاری، حق الزحمه پیمانکار براساس درصدی از هزینه‌های کل پروژه پرداخت می‌شود. به طور مثال، کارفرما و پیمانکار توافق می‌کنند که هزینه پروژه در انتهای کار هر مقدار که باشد، کارفرما ۳۰ درصد هزینه کل را به عنوان حق الزحمه پیمانکار پرداخت کند. این قرارداد معمولا در مواردی کاربرد دارد که پیمانکار خود از ابتدا، هزینه موضوع پیمان را پرداخت می‌کند. همچنین در پروژه‌های عمرانی کوچک مانند ساخت سوله معمولا از این قرارداد استفاده می‌کنند.

انواع قرارداد پیمانکاری براساس فعالیت پیمانکار

براساس نوع فعالیت‌هایی که پیمانکار انجام می‌دهد، قراردادهای پیمانکاری دارای انواع مختلفی هستند که با یکدیگر بررسی می‌کنیم:

• قراردادهای طراحی- ساخت

در این نوع قرارداد، پیمانکار، مسئولیت طراحی و ساخت پروژه را برعهده می‌گیرد. مزیت این قرارداد این است که اصطکاک میان گروه طراح و سازنده از بین می‌رود. همچنین در زمان و هزینه صرفه جویی خواهید کرد. همچنین با توجه به این که تیم طراح، وظیفه ساخت را نیز بر عهده دارد، در صورت لزوم طراحی را برای ساخت بهتر اصلاح می‌کند.

• قرارداد مدیریت ساخت

در این قرارداد، پیمانکار صرفا مدیریت پروژه ساخت را برعهده دارد. مدیریت جنبه‌های مختلف ساخت، برنامه پیشرفت کار، کنترل هزینه‌ها و زمان‌بندی پروژه از مهمترین وظایف مدیریت در ساخت است.

• قراردادهای تصمیم

این نوع قراردادها به قراردادهای صفر تا صد مشهورند. در این نوع قرارداد، کارفرما مسئولیت کل پروژه از ابتدای طراحی تا اجرا و تحویل کامل پروژه را به پیمانکار می‌سپارد. این نوع قراردادها مناسب کارفرماهایی است که پروژه بسیار مهمی داشته و محدودیت بودجه ندارند و از طرفی پیمانکار حرفه‌ای انتخاب می‌کنند.

در واقع، در این قرارداد پیمانکاری، مسئولیت طراحی، انتخاب و خرید تجهیزات، نرم افزار، سخت افزار و استخدام پرسنل و یا پیمانکاران جز و در نهایت تحویل پروژه نهایی بدون نقص با پیمانکار است.

شرایط عمومی و خصوصی پیمان در قرارداد پیمانکاری

در هر قرارداد پیمانکاری، مجموعه‌ای از قواعد و قوانین وجود دارد که راهنمای کارفرما و پیمانکار بوده و وظایف هر کدام از آن‌ها را تعیین می‌کند. به طور کلی دو نوع شرایط در هر قرارداد وجود دارد که عبارتند از:

• شرایط عمومی پیمان: مجموعه قواعد و قوانینی است که در هر پروژه‌های پیمانکاری جاری است. شرایط عمومی پیمان در نشریه شماره ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه مورخ سال ۱۳۷۸ منتشر شده است. بر این اساس، در کلیه پروژه‌های پیمانکاری، طرفین ملزم به رعایت شرایط عمومی پیمان هستند.
• شرایط خصوصی پیمان: مجموعه قوانینی است که به طور خاص در یک پروژه پیمانکاری کاربرد دارد. براساس مفاد شرایط عمومی پیمان، شرایط خصوصی نمی‌تواند شرایط عمومی را نقض کند. همچنین در برخی از مفاد شرایط عمومی، تعیین برخی مقادیر منوط به شرایط خصوصی پیمان شده است.

درخواست تنظیم قرارداد پیمانکاری توسط وکیل

برای آن که یک قرارداد پیمانکاری اصولی و قانونی تنظیم کنید، بهتر است که به یک وکیل یا کارشناس حقوقی مسلط در این زمینه مراجعه کنید. در بسیاری از موارد، پیمانکاران به دنبال اخذ پروژه از نهادهای دولتی و عمومی هستند. بنابراین، حضور یک وکیل در جلسات به منظور مذاکره بهتر و توضیح مفاد قرارداد برای شما بسیار راهگشاست.

همچنین به عنوان یک کارفرما، اگر قصد عقد قرارداد پیمانکاری دارید، بهتر است تنظیم متن آن را به شخص با تجربه بسپارید. با این امر، هم تعهدات به روشنی در قرارداد ذکر می‌شود و هم تضامین لازم جهت انجام به موقع و درست پروژه با هزینه مناسب دریافت می‌شود. برای مشاوره حقوقی در این زمینه با ما تماس بگیرید.