کلاهبرداری یک جرم کیفری است که با مانور متقلبانه توسط مرتکب برای بردن مال غیر تحقق می یابد و این مانور متقلبانه تنها یک دروغ نیست و یک سلسله عملیات با حیله و تقلب است که باید منتج به بردن مال دیگری شود. با توجه به عناصر جرم کلاهبرداری این جرم یک جرم مقید است و برای تحقق آن باید حتما بردن مال دیگری که نتیجه است حاصل شود. این بردن در دو حالت است ؛ ورود ضرر مالی به دیگری و بردن منفعت مالی کلاهبردار.
عناصر جرم کلاهبرداری
ماده قانونی عناصر جرم کلاهبرداری
ماده یک قانون ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری و دو تبصره ی آن است. طبق این ماده مجازات کلاهبردار یک تا ۷ سال حبس به علاوه رد اصل مالی که از دیگری برده و جزای نقدی به اندازه ی مالی که برده است می باشد. که البته اگر کلاهبردار از کارکنان دولت یا موسسات و سازمانهای دولتی یا وابسته به دولت یا شهرداری ها یا نهادهای انقلابی باشد علاوه بر رد اصل مال به حبس از ۲ تا ۱۰ سال و انفصال ابد از خدمت دولتی و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است محکوم می شود.
عنصر مادی
کلاهبردار به کسی می گویند که مردم را به وجود شرکت یا موسسه یا دفتر تجاری ای فریب دهد و یا به چیزی که وجود ندارد امیدوار کند یا بترساند یا اینکه کارها و اختیاراتی را که نمیتواند انجام دهد ؛ به دروغ نشان دهد که میتواند و این اختیارات را دارد و مردم به او اعتماد کنند و اموال خود را در اختیارش بگذارند. اینکه این اموال توسط کلاهبردار اخذ شود و به قربانی ضرر مالی وارد شود در تحقق عنصر مادی جرم حائز اهمیت است چون کلاهبرداری همانطور که گفته شد مقید به نتیجه است.
معمولا اگر بین مرتکب و قربانی قرارداد باشد دیگر کلاهبرداری محسوب نمیشود و ممکن است تحصیل مال از طریق نامشروع محسوب شود. یا ممکن است با تحقق بقیه عناصر خیانت در امانت ، خیانت در امانت محسوب شود؛ چون ممکن است مثلا ورود ضرر به مالک مال تحقق یافته باشد اما انتفاع مجرم رخ نداده باشد درصورتی که انتفاع مجرم در کلاهبرداری شرط تحقق است و اینکه وجود قرارداد به تحقق فریب و حیله و مانور متقلبانه خدشه وارد می کند . وهمچنین قرارداد بیانگر این است که فرد با رضایت خود مال را در اختیار فرد مرتکب قرارداده است مثل خیانت در امانت ؛ درصورتی که در کلاهبرداری نباید اینطور باشد.
البته درصورتی که مانور متقلبانه صورت گرفته باشد ولی تحصیل مال و ورود ضرر به قربانی صورت نگرفته باشد شروع به جرم کلاهبرداری محسوب میشود و مجازات خود را دارد یا حتی اکر همین شروع خود جرم دیگری باشد مثل جعل سند و استفاده از سند مجعول مجازات آن جرایم اجرا میشود.
عنصر معنوی
عنصر معنوی این جرم همان سو نیت است که اگر مرتکب اعمال متقلبانه را با عمد انجام می داده سونیت عام تحقق یافته است و اگر در حین انجام عملیات متقلبانه قصد بردن مال غیر را داشته باشد نیز سونیت خاص تحقق یافته است. اثبات سونیت در جرم کلاهبرداری به عهده شاکی و دادستان است و اگر آنها نتوانند اثبات کنند متهم تبرئه می شود.
کلاهبرداری بصورت ساده و مشدد انجام میشود. اگر کلاهبرداری یکی از سه ویژگی زیر را داشته باشد مشدد محسوب می شود:
۱. مرتکب از کارمندان دولت یا سازمانهای دولتی و موسسات عمومی و شهرداری و نهاهای انقلابی باشد.
۲. مرتکب خود را به عنوان مامور سازمانهای ذکر شده معرفی کند.
۳. مرتکب برای فریب مردم از وسایل ارتباط جمعی برای تبلیغات استفاده کند یا انتشار آگهی چاپی .
مجازات کلاهبرداری مشدد ۲ تا ۱۰ سال علاوه بر رد مال و جزای نقدی است و مجازات کلاهبرداری ساده یک تا ۷ سال حبس و رد مال و جزای نقدی است.
