عدم تمکین و راه های اثبات آن

یکی از دعاوی بسیار شایع در حوزه خانواده، دعوی عدم تمکین می‌باشد. مطابق قانون مدنی و دین اسلام زن و شوهر بعد از جاری شدن عقد نکاح وظایفی در مقابل هم پیدا میکنند که یکی از مهم ترین آنان موضوع تمکین است. طبق قانون زن باید از شوهرش هم تمکین عام داشته باشد هم تمکین خاص و در مقابل مستحق نفقه خواهد شد.

اگر زن بدون دلیل و مانع موجه از ایفای وظایف زناشویی و تمکین سرباز بزند برای مرد در قانون راه‌هایی پیش‌بینی شده است که بتواند عدم تمکین همسرش را ثابت نماید و از پرداخت نفقه به او معاف شود. حال سوال پیش می‌آید که راه‎های اثبات عدم تمکین زن به چه صورت است؟

راه اثبات عدم تمکین زن

اگر زن بدون داشتن موانع و عذر موجه از تمکین کردن خودداری نماید مرد میتواند با استفاده از اهرم‌هایی که قانون در پیش بینی شده است مثل فرستادن اظهارنامه برای تمکین زن یا مطرح کردن دعوای الزام به تمکین در دادگاه صالح، الزام زن به تمکین کردن را از دادگاه تقاضا کند. برای بررسی راه های اثبات عدم تمکین زن باید به نوع تمکین یعنی عام و خاص بودن آن توجه نمود:

• در عدم تمکین عام، مرد باید بتواند مواردی مانند ترک منزل بدون عذر زن را اثبات نماید. ترک منزل یکی از مهمترین راه های اثبات عدم تمکین است. البته موارد دیگری برای اثبات این موضوع وجود دارد. چنانچه در سند ازدواج حقوقی مانند اشتغال زوجه و یا … از وی سلب شده باشد و یا اشتغال وی به نحوی باشد که مغایر با شئون و دوام خانواده باشد، مرد میتواند از دادگاه تقاضای الزام به تمکین زوجه را نماید. همچنین موارد دیگری مانند عدم حسن معاشرت مانند فحاشی و بد اخلاقی زیاد و سوء رفتار با شوهر در صورت اثبات از موارد عدم تمکین محسوب می گردد.
• اثبات عدم تمکین خاص زوجه بسیار سخت و دشوار است. این مورد بیشتر در مواردی کاربرد دارد که زن با وجود ازدواج، همچنان از برقراری رابطه زناشویی جلوگیری نموده و باکره است. در این صورت معاینه پزشکی قانونی این موضوع را ثابت خواهد نمود. در سایر موارد، اقرار زوجه به عدم برقراری رابطه یا عدم برقراری رابطه به مدت بسیار طولانی (مثلا چند سال) که در پزشکی قانونی قابل تشخیص باشد، راهگشا خواهد بود.

ارسال اظهارنامه الزام به تمکین

مرد میتواند با تنظیم و فرستادن اظهارنامه الزام به تمکین، از همسرش در خواست کند که به منزل مشترک بازگردد اما اگر زوجه به اظهارنامه ی زوج هم ترتیب اثری نداد مرد میتواند دادخواست عدم تمکین دهد و در پی آن عدم تمکین زوجه را ثابت نماید.  در اینجا باید گفت صرف اینکه زن و شوهر در منزل مشترک اقامت ندارند و باهم زندگی نمی کنند دلیل است بر عدم تمکین زوجه. اما اثبات این امر در دادگاه موضوع متفاوتی است که موضوع بسیار مهمی است که تکلیف خیلی از دعاوی تمکین و دعاوی مربوط به آن را مشخص میکند.

باید دقت داشت که منزل مشترک و شرایط آن باید برای تمکین فراهم باشد تا مرد بتواند حکم عدم تمکین را بگیرد. یعنی اگر مرد نتواند منزلی را که در شان همسرش باشد و شرایط زندگی مشترک را داشته باشد، فراهم کند نمیتواند حکم عدم تمکین را به نفع خودش بگیرد.

در چه شرایطی عدم تمکین زن، قانونی است؟

مواردی وجود دارد که اگر زن مستند به آن‌ها از خودش در دعوای الزام به تمکین دفاع کند، این امکان برایش وجود خواهد داشت که در دعوای تمکین برنده شود و حکم علیه او صادر نشود.

البته نکته‌ی مهم اینجاست که این موارد باید توسط زن یا وکیل وی به اثبات برسد.

در صورت اثبات شدن، این موارد عبارت هستند از:

• حضور زن در منزل شوهرش برای او ترس یا ضرر جسمی، مالی یا حیثیتی و آبرویی داشته باشد. به عبارت دیگر اگر مرد سوءرفتار داشته باشد و با عملکرد و رفتار خود به جسم و روح همسرش صدمه بزند و از این طریق او را آزار دهد یا مثلا با انجام کارهایی حیثیت و آبروی همسرش را مورد آسیب  لطمات مختلف قرار دهد، زن این امکان را خواهد داشت که خانه‌ی شوهرش را در جهت حفظ جان و مال و آبروی خود ترک کند، و در دادگاه از این ادله استفاده کند و مستند به این‌ها از خودش دفاع کند و محکم به عدم تمکین نشود و ناشزه شناخته نشود.
• ترک انفاق توسط مرد هنگامی کاربرد دارد که زوجه در زندگی مشترک  تمکین را دارد اما زوج نفقه‌ی قانونی زوجه را به او نمی‌پردازد.
• در این شرایط زن ترجیح می دهد که خانه را ترک کند، و برای دفاع از خود در جلسه‌ی رسیدگی در دادگاه میتواند این دلیل را مطرح کند.

با وجود این موارد و در صورت اثبات آنها دعوای اثبات عدم تمکین برای زوج، رد می‌شود و مرد محکوم به بی‌حق میگردد و حکم به نفع زن صادر خواهد شد.

نکات حقوقی

• چنانچه خانم دوشیزه(باکره) باشد و پیش از تحقق رابطه‌ی جنسی یا همان تمکین از نوع خاص بخواهد از حق حبس قانونی خود، استفاده کند، آگاه باشید که خانم این امکان را دارد که از شوهرش تمکین نداشته باشد. در این موقعیت و در حالت عدم تمکین، زن مستحق دریافت مهریه و نفقه از جانب شوهرش خواهد بود.

• اگر شوهر منزل مناسبی برای زندگی مشترک تدارک ندیده باشد، در این حالت نیز، زوجه می تواند از مرد تمکین نکند. البته در مرحله اجرای حکم، دادگاه مددکاری را برای بررسی محل منزل مرد می فرستد. اگر که آن خانه شرایط لازم زندگی را نداشته باشد امکان اجرای حکم تمکین هم بسیار سخت خواهد بود.

• اگر زوجه،حق مسکن را در عقدنامه و یا هر سند رسمی دیگری از شوهر خود دریافت کرده باشد، در صورت خروج زن از منزل، دعوی عدم تمکین طرح شده از سوی مرد رد خواهد شد.