اظهارنامه مالیاتی | انواع و نحوه تنظیم

یکی از مهمترین فعالیت‌های کلیه اشخاص حقوقی و یا اشخاص حقیقی دارای کسب و کار و درآمد، تهیه و تنظیم اظهارنامه مالیاتی است. اظهارنامه مالیاتی سندی است که عملکرد مالیاتی یک شخص حقیقی و یا حقوقی را در طول بازه زمانی یک ساله نشان می‌دهد.

همه ساله با فراخوان سازمان امور مالیات کل کشور در مواعد مختلف و مشخص کلیه اشخاصی که دارای شناسه اقتصادی هستند، موظف به ارائه اسناد مالی خود اعم از درآمدها، هزینه‌ها و … هستند. سازمان امور مالیاتی نیز براساس اظهارات اشخاص و نیز ابزارهایی که در اختیار دارد، اقدام به تعیین مالیات افراد می‌نماید.

تهیه و تنظیم فرم‌های مالیاتی دارای پیچیدگی‌ها و دشواری‌هایی است که غالبا افراد عادی در انجام آن موفق نیستند. به همین جهت در بسیاری از موارد مالیات های تعیین شده در برگه قطعی یا برگه تشخیص با مقدار مالیات های واقعی تفاوت دارد. در این مقاله در مورد انواع اظهارنامه مالیاتی و نحوه تنظیم آن‌ها صحبت خواهیم کرد.

اظهارنامه مالیاتی چیست؟

همانطور که گفتیم اظهارنامه فرم یا سندی است که طی آن فرد حقیقی یا حقوقی دارای درآمد، آن را تنظیم نموده و به مرجع سازمان امور مالیاتی ارائه می‌کند. به شخص حقیقی یا حقوقی فوق‌الذکر، مودی می‌گویند. سازمان امور مالیاتی برگه‌های ارسالی توسط مودیان را برای بررسی و صحت سنجی به کارشناسان خود می‌سپارند. به کارشناسان سازمان امور مالیاتی، ممیز گفته می‌شود.

کاربرد اظهارنامه مالیاتی به منظور تعیین مالیات بر درآمد در افراد می‌باشد. بنابراین، افراد فاقد درآمد نیازی  به پرداخت مالیات ندارند.

مودیان می‌بایست این برگه را به صورت الکترونیکی در سامانه سازمان امور مالیاتی ثبت نمایند. سازمان نیز براساس این اطلاعات اقدام به صدور برگه تشخیص مالیاتی می‌نماید. اما این اظهارنامه دارای انواع مختلفی است که در ادامه به آن‌ها اشاره خواهیم نمود.

چه کسانی باید اظهارنامه مالیاتی پر کنند؟

براساس قانون مالیات های مستقیم، افراد زیر موظف به اسال  اظهارنامه الکترونیک مالیاتی هستند:

• کلیه اشخاص حقیقی که در ایران دارای درآمد بوده و از پرداخت مالیات معاف نیستند..
• تمامی اشخاص حقوقی موجود در ایران، دارای درآمد و غیر معاف از پرداخت مالیات.
• اشخاص حقیقی و حقوقی ایران که در خارج از ایران هستند، اما درآمد آن‌ها از داخل ایران می‌باشد.
• کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی خارج از ایران که در این کشور درآمد کسب می‌کنند.
• اتباع غیرایرانی که در ایران درآمد دارند.

همچنین کلیه شهرداری ها و سازمان‌های زیر مجموعه، کلیه نهادهای دارای بودجه عمومی دولتی، کلیه وزارت خانه‌ها ، کارگران، صیادان عشایر، شرکت های تعاونی دانش آموزی و دانشجویی معاف از ارسال این اظهارنامه می‌باشند.

انواع اظهارنامه مالیاتی

براساس تعاریف، فوق اظهارنامه مالیاتی دارای انواع مختلفی است. در واقع بر حسب نوع شخص حقیقی یا حقوقی و نیز موضوع درآمد این اظهارنامه ها قابل دسته‌بندی هستند که در زیر با یکدیگر بررسی می‌کنیم:

• اظهارنامه عملکرد اشخاص حقیقی

این اظهارنامه اصلی‌ترین نوع اظهارنامه مالیاتی است که اشخاص حقیقی با آن سر و کار دارند. به این نوع، اظهارنامه مالیات بر درآمد مشاغل اشخاص حقیقی نیز می‌گویند. در این اظهارنامه، کلیه اشخاص حقوقی مشمول پرداخت مالیات، موظفند که فهرست درآمدها و هزینه‌های خود را به سازمان اعلام کنند. بر اساس این خوداظهاری، ممیزان مالیات شخص را تعیین می‌کنند.

• اظهارنامه عملکرد اشخاص حقوقی

تمامی اشخاص حقوقی ثبت شده در سازمان ثبت شرکت‌ها موظف به پر کردن و ارسال اظهارنامه مالیاتی می‌باشند. در فرایند تکمیل این اظهارنامه باید لیست دقیق درآمدها و هزینه‌ها، اعم از حقوق پرسنل، اجاره، بیمه، هزینه‌های جاری، خرید تجهیزات و … به سازمان ارائه کنید. عدم شفافیت در این موضوعات و یا سهل انگاری در سیستم حسابداری می‌تواند عواقب بسیار خطرناکی برای شما به همراه داشته باشد.

• اظهارنامه مالیات املاک و مستغلات

مطابق با ماده ۵۳ قانون مالیات های مستقیم، خرید و فروش و اجاره املاک مستلزم پرداخت مالیات است. به همین جهت کلیه افرادی که به خرید و فروش و اجاره مشغول هستند، باید ظرف مهلت مقرر در ابلاغیه‌های سازمان، اظهارنامه خود را تسلیم کنند.

البته مطابق با تبصره همین ماده، استثنائاتی در مورد مالیات املاک و مستغلات وجود دارد. به طور مثال خرید و فروش املاک حداکثر تا ۱۵۰ متر در تهران و تا ۲۰۰ متر در شهرهای دیگر، معاف از مالیات خواهد بود.

• مالیات مشاغل مرتبط با خودرو

کلیه مشاغل مربوط به خودرو مشمول پرداخت مالیات هستند. به طور مثال، افرادی که در زمینه خرید و فروش خودرو فعالیت دارند، باید مالیات پرداخت کنند. همچنین رانندگان تاکسی، خودروهای حمل و نقل باری و عمومی باید اظهارنامه الکترونیک را پر کرده و در موعد مقرر در سایت سازمان بارگذاری نمایند.

• اظهارنامه مالیاتی مربوط به انحلال شرکت

براساس ماده ۱۱۴ و ۱۱۶ قانون مالیات های مستقیم، زمانی که مدیران یک شرکت تصمیم به انحلال آن می‌گیرند، باید طی یک اظهارنامه الکترونیک مالیاتی، درآمدها، سود و زیان شرکت را به این سازمان اعلام نمایند. این موضوع در بین عموم به مفاصا حساب مالیاتی شرکت معروف است. در واقع فرایند انحلال شرکت زمانی کامل می‌گردد که برگه مفاصا حساب مالیاتی را داشته باشید.

• اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده

یکی از مالیات‌های غیر مستقیم که همه افراد جامعه آن را می‌پردازند، مالیات بر ارزش افزوده است. در بسیاری از کسب و کارهایی که به خرید و فروش اقلام اساسی مردم مشغول هستند، مبلغی به عنوان مالیات بر ارزش افزوده روی قیمت نهایی کالا قرار می‌گیرد. به عبارت بهتر، این مالیات مصرف کننده نهایی می‌پردازد.

فروشندگان در نهایت می‌بایست این مبلغ را دریافت کنند و در اظهارنامه مالیاتی خود این مبالغ را لحاظ کنند و این مالیات را به سازمان پرداخت کنند. مالیات بر ارزش افزوده به صورت فصلی و چهار بار در سال پرداخت می‌گردد.

• اظهارنامه نذر و وقف

اگر شما از آن دسته از افرادی هستید که به واسطه نذر یا وقف مالی به شما تعلق گرفته، باید مالیات آن را بپردازید. در واقع این نوع اموال در زمره درآمدهای اتفاقی هستند و به همین دلیل مشمول مالیات می‌باشند. بنابراین برای آن‌ها نیز باید اظهارنامه مالیاتی را پر کنید.

• اظهارنامه مالیات بر ارث

یکی از مهمترین انواع اظهارنامه‌های مالیاتی، اظهارنامه مربوط به ارث است. زمانی که فردی فوت می‌کند، اموال او مشمول مالیات بر ارث می‌باشد. به این منظور، ورثه وی می‌بایست پس از انجام انحصار وراثت نسبت به پر کردن اظهارنامه مربوطه اقدام کنند. هر گونه نقل و انتقال اموال اعم از منقول و غیرمنقول و نیز حساب‌های بانکی، منوط به پرداخت مالیات بر ارث است. مالیات بر ارث هر یک از ورثه به نسبت سهم الارث او خواهد بود.

نحوه تنظیم اظهارنامه مالیاتی

از سال ۱۳۹۱، سازمان امور مالیاتی، با الکترونیکی نمودن فرایند ارسال اظهارنامه، گام مهمی در کاهش هزینه‌ها و منظم کردن فرایند دریافت مالیات نموده است. بر این اساس، کلیه مودیان باید ابتدا در سامانه مودیان به نشانی www.tax.gov.ir ثبت نام کنند.

با ثبت نام شما در این سامانه یک شناسه اقتصادی به شما تعلق می‌گیرد. همچنین سامانه یک نام کاربری و یک رمز عبور در اختیار شما قرار می‌دهد که برای وارد شدن به سامانه به آن نیاز خواهید داشت.

در مرحله اول، ابتدا باید کلیه اطلاعات اولیه نظیر مشخصات فردی حقیقی یا حقوقی، فهرست حساب‌های مورد استفاده در فرایند تجاری وکسب درآمد، کارتخوان‌ها و اطلاعات مربوط به نشانی و کد پستی مربوط به هر فعالیت مشمول مالیات خود را در سامانه وارد کنید.

سپس براساس نوع مالیاتی که قصد پرداخت آن را دارید، باید نوع اظهارنامه را انتخاب کنید. پس از این مرحله، نوبت به وارد کردن اطلاعات و مستندات مربوط به درآمد و هزینه‌های شغل شما می‌رسد. در انجام این مرحله باید دقت کافی را داشته باشید. در نهایت با ثبت نهایی اظهارنامه، باید منتظر بررسی آن توسط ممیزان سازمان باشید.

نکته بسیار مهم

فرایند تهیه و تنظیم اظهارنامه مالیاتی یکی از پیچیده‌ترین اموری است که صاحب هر کسب و کاری با آن سر و کار دارد. دشواری ثبت نام در سامانه مودیان و وارد کردن اطلاعات لازم از سختی‌های این مسیر است. علاوه بر این بسیاری از صاحبان کسب و کار سیستم حسابداری منظمی ندارند و به همین در تکمیل اظهارنامه دچار مشکل می‌شوند.

به همین دلیل توصیه می‌کنیم که جهت انجام امور مالیاتی خود، حسابداری و حسابرسی فعالیت‌های مالی خود با یک وکیل مالیاتی و یا موسسات مالی شاغل در این زمینه مشاوره نمایید. گروه وکلای آپادانا در زمینه تهیه و تنظیم اظهارنامه مالیاتی و نیز ساماندهی امور مالی و نیز اعتراض به مالیات‌های تعیین شده در خدمت شماست.