یکی از سوالاتی که به خصوص خانم ها در مشاوره حقوقی از کارشناسان حقوقی گروه وکلای آپادانا میپرسند، بخشیدن مهریه یا بذل مهریه است. این موضوع یکی از جنجالی ترین موضوعات در حوزه مطالبه مهریه است. موارد متعددی پیش میآید که خانم در طول مشاوره حقوقی تلفنی اعلام میکند که چندی پیش مهریه خود را به صورت قانونی و در دفتر اسناد رسمی بذل نموده یا ابراء کرده و حال از این موضوع پشیمان است و به دنبال راهی برای برگردندان و مطالبه مهریه خود میباشد. در این مقاله، در مورد ماهیت مهریه و نحوه بذل مهریه یا ابراء مهریه و نیز قابلیت رجوع به مابذل بررسی شده است.
بخشیدن مهریه
فهرست مطالب
ماهیت حقوقی مهریه
یکی از مهمترین نتایج مالی عقد دائم، مهریه است. با وجود این که تعیین مهریه از شرایط صحیح بودن عقد دائم نیست، اما امروزه در فرهنگ ما در هنگام خواندن خطبه عقد، مهریه تعیین میشود. براساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی ایران، زمانی که عقد بین زوجین برقرار میگردد، زن مالک مهریه میشود و میتواند هر گونه دخل و تصرف در آن انجام دهد. براین اساس مهریه یک هبه بدون معوض است و زن هر زمان که بخواهد میتواند آن را مطالبه کند و شرایطی از جمله عدم تمکین، خیانت و یا طرح دادخواست طلاق در مطالبه مهریه هیچ گونه تاثیری ندارد.
بسیاری از مردان به وکیل خانواده، وکیل طلاق یا وکیل مهریه مراجعه میکنند و به دلیل عدم تمکین یا خیانت همسرشان درخواست مشاوره دارند با این مضمون که چطور میتوانیم مهریه همسر خود را پرداخت نکنیم؟ پاسخ این سوال این است که مهریه تحت هر شرایطی به زن تعلق میگیرد مگر آن که نکاح فسخ یا باطل گردد و یا خود زن مهریه خود را بذل یا ابراء نماید.
انواع مهریه
انواع مهریه عبارتند از:
- مهرالمسمی: مهریه ای است که هنگام عقد به صورت مشخص تعیین میشود و شامل سکه، پول نقد، ملک، زمین و … است.
- مهرالمثل: مهریه ای است که هنگام عقد تعیین نمیشود و یا مالیت ندارد (مثلا بال مگس، بوسه و …) و در هنگام طلاق و یا مطالبه زن از طریق دادگاه تعیین میگردد.
- مهرالمتعه: که مربوط به عقد موقت است.
همچنین، انواع روش پرداخت مهریه عبارتند از:
- مهریه عندالمطالبه: در این نوع، مهریه باید هر زمان که زن مطالبه نماید پرداخت گردد.
- مهریه عندالاستطاعه: در این حالت، در صورت مطالبه مهریه توسط زن، مرد در صورت توانایی و استطاعت مالی باید مهریه را پرداخت نماید.
البته بر طبق قوانین جدید، مهریه تا تعداد ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی عندالمطالبه بوده و ضمانت اجرای کیفری دارد. هر چند که مرد میتواند در صورت عدم توانایی در پرداخت کل مهریه دادخواست اعسار را به دادگاه تقدیم کرده و در صورت موافقت قاضی، زوج مهریه را به صورت اقساطی پرداخت میکند. اما پس از ۱۱۰ سکه، مرد در صورت توانایی به پرداخت مهریه ملزم میشود. در غیر این صورت، مهریه از گردن وی ساقط است.
شرایط بخشیدن مهریه
در مورد بذل مهریه یا بخشش مهریه دو دیدگاه متفاوت وجود دارد که این دو دیدگاه متفاوت از نحوه نگرش به مهریه برمیآید. گروهی از حقوقدانان، مهریه را در حکم هبه میدانند و بنابراین، قوانین حاکم بر آن را از دسته قوانین حاکم در مورد هبه قلمداد میکنند. گروهی دیگر که اکثریت قالب هستند، مهریه را دین زوج نسبت به زوجه میدانند. بنابراین، بخشیدن مهریه معنا ندارد و صرفا باید آن را ابراء نمود. ابراء به معنای خالی کردن و خارج کردن ذمه شخص مدیون یا بدهکار از دین است. به عبارت دیگر، در ابراء فرد طلبکار از طلب خود میگذرد و دیگر شخص بدهکار، هیچ گونه بدهی به شخص طلبکار ندارد. دین محسوب شدن مهریه در ماهیت بذل مهریه تغییرات اساسی ایجاد مینماید.
- گروه اول، براساس ماده ۷۹۵ قانون مدنی معتقدند که همه اموال قابل هبه و بخشش هستند و دیون نیز جزو اموال حساب شده و بنابراین، چنانچه مهریه بذل شده باشد، حتی اگر دین باشد، قابل رجوع است.
- گروه دوم، براساس ماده ۲۸۹ و نیز ۸۰۶ قانون مدنی عمل مینمایند. در ماده ۲۸۹ قانون مدنی به صراحت ذکر شده است که ابراء صرفا در مورد دیون قابل اجراست و در ماده ۸۰۶ آمده است که هر گاه فرد طلبکار را به فرد مدیون ببخشد، دیگر امکان بازگردندان دین و رجوع به آن را ندارد..
بر همین اساس، قضات محترم معمولا از دسته دوم هستند و مهریه را دین محسوب مینماید. چنانچه زن به صورت قانونی و در دفتر اسناد رسمی مهریه خود را به مرد بذل یا ابراء کند، قضات در هر دو حالت ابراء محسوب کرده و به رجوع زن به مابذل رای نخواهند داد.
نقد دیدگاه اول در مورد بذل مهریه
در مورد بذل مهریه و مال محسوب نمودن دین باید به این نکته توجه داشت که بدهی های فرد جزو داراییهای وی محسوب میشود. در واقع دارایی شامل اموال و بدهی های فرد است. بنابراین نمیتوان مهریه را که دین و بدهی زوج میباشد، جزو اموال محسوب نمود.
ثانیا، چنانچه مهریه هبه محسوب گردد باید طبق قوانین هبه، در ید زوجه باشد. یعنی ابتدا مرد مهریه را به زن تسلیم نماید و سپس مهریه را ببخشد. حال آن که در اکثر موارد چنین نیست.
در مورد بذل یا بخشیدن مهریه و دیگر شرایط آن و مشاوره حقوقی رایگان در این زمینه با گروه وکلای آپادانا تماس بگیرید.
