یکی از انواع عقودی که میان مردم بسیار رواج دارد، هبه میباشد. در عقد هبه، فردی مال خود را تحت شرایطی به فرد دیگر میبخشد. این عقد دارای قوانین و ابعاد مختلفی است که دانستن آنها نیازمند اطلاعات کامل حقوقی است که این موضوع قطعا برای همگان ممکن نیست. بنابراین، در کنار خواندن مقاله حاضر که اطلاعات بسیار مفیدی را در مورد این عقد در اختیار شما قرار میدهد، از مشاوره حقوقی تخصصی با وکیل یا کارشناس مجرب بهره بگیرید.
هبه و انواع آن
فهرست مطالب
تعریف حقوقی هبه و انواع آن
کلمه هبه در لغت به معنای بخشیدن و هدیه دادن است. اما به لحاظ حقوقی و براساس ماده ۷۹۵ قانون مدنی، هبه عقدی است که براساس آن فردی مالی از خود را به صورت رایگان میدهد تا وی مالک آن باشد. بر اساس این ماده، این عقد سه رکن دارد:
- واهب: یعنی کسی که مال را میبخشد.
- متهب: یعنی کسی که مال به وی به بخشیده میشود تا به تملیک او درآید.
- عین موهوبه: مال بخشیده در قانون به این نام شناخته میشود.
در مورد عقد هبه باید این نکته را توجه نمود که قبض عین موهوبه توسط متهب از شرایط صحت آن است. بنابراین، اگر مال در اختیار فرد دوم قرار نگیرد، هبه انجام نشده است. همچنین در صورتی که واهب صاحب عین موهوبه باشد، میتواند منافع آن را نیز واگذار کند. اما اگر صرفا صاحب منافع آن باشد، امکان بخشیدن منافع را ندارد.
عقد هبه شامل دو دسته کلی زیر است:
- هبه معوض: در این نوع، فرد واهب در هنگام انعقاد قرارداد، شرط میکند که در ازای هدیه دادن عین موهوبه به رایگان، فرد متهب چیزی به او بدهد و یا این که خود متهب بدون درخواست واهب چیزی در ازای دادن عین موهوبه وی بدهد.
- هبه غیر معوض: برخلاف نوع فوق، در این عقد نه واهب شرطی برای گرفتن چیزی دارد و نه متهب چیزی در عوض عین موهوبه به وی میدهد.
اثبات عقد هبه
یکی از مشکلات میان عموم مردم، اثبات هبه است. متاسفانه این موضوع در میان زوجین، اقوام و آشنایان و افرادی که به یکدیگر اعتماد کامل دارند زیاد دیده میشود. به طور کلی دو راهکار برای اثبات این عقد وجود دارد:
- رسمی نمودن عقد هبه در دفتر اسناد رسمی: چنانچه دو نفر واهب و متهب با حضور در یک دفتر اسناد رسمی اقدام به تنظیم سند هبه نامه نمایند، اگر یکی از آن دو منکر این عقد گردد، اثبات آن در دادگاه با توجه به وجود این سند در دادگاه بسیار آسان است.
- تنظیم سند عادی: اگر دو نفر میان خود و در حضور چند شاهد سندی عادی هبه تنظیم کنند، برای اثبات آن در دادگاه، آن سند به کارشناسی ارجاع داده میشود تا صحت آن بررسی شود. همچنین از شهود نیز برای ادای توضیحات دعوت به عمل میآید.
شرایط استرداد مال بخشیده شده
براساس قانون اصل بر این است که واهب میتواند از هبه رجوع کند. یعنی آن مال را مسترد نماید. مگر در موارد زیر که در ماده ۸۰۳ قانون مدنی ذکر شده است:
- اگر فرد واهب، عین موهوبه را به پدر، مادر یا اولاد خود بدهد، امکان رجوع ندارد.
- اگر هبه معوض باشد، نمیتوان مال را مسترد نمود.
- اگر فرد متهب، مال را به کسی دیگر بخشیده یا فروخته باشد، امکان رجوع ندارد.
- اگر آن مال براثر گذر زمان تغییر کرده یا نابوده شده باشد، نمیتوان آن را بازگرداند.
یکی از سوالاتی که میان زوجین وجود دارد آن است که آیا این عقد میان زن و شوهر قابل رجوع است یا خیر؟ برای پاسخ به این سوال باید موارد ذیل را عنوان کرد:
- برخی از حقوقدانان معتقد به این موضوع هستند که رابطه میان زوجین سببی است و با توجه به آن که در ماده ۸۰۳ قانون مدنی این عقد میان خویشاوندان نسبی درجه یک غیر قابل رجوع عنوان شده است. بنابراین، قائل به رجوع از هبه در میان زن و شوهر هستند.
- برخی دیگر معتقدند، که هدایا صرفا در زمان نامزدی قابل رجوع است. به مجرد وقوع عقد، با توجه به این که هدایا به منظور عقد داده شده، پس این عقد از نوع معوض است و قابل رجوع نیست.
تفاوت عقد هبه و صلح
به لحاظ حقوقی،این عقد و صلح با یکدیگر تفاوتهایی دارند:
- صلح از دو طرف لازم میباشد، یعنی بدون خیار قابل فسخ نیست. اما هبه قابل رجوع است.
- عقد هبه تا زمان قبض و قرار گرفتن مال در نزد متهب، اثر ندارد، اما در صلح محاباتی بدون قبض نیز الزام وجود دارد.
- در این عقد میتوان فرد صغیر غیر ممیز را به عنوان متهب قرار داد. اما در صلح غیر از صلح محاباتی اهلیت از شروط صحت است.
- صلح میتواند معوض باشد، اما هبه مجانی است. شرط عوض در این عقد ارتباطی با رایگان بودن آن ندارد.
- صلح جای هر عقدی قرار میگیرد، اما هبه فقط در قالب خود مینشیند.
برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد این عقد و انواع آن و نیز اثبات و رجوع از آن با گروه وکلای آپادانا تماس بگیرید.
