شرط داوری در قرارداد و نکات حقوقی آن

یکی از بندهای مهم در هر قراردادی، شرط داوری در آن قرارداد است. هنگامی که طرفین یک قرارداد اقدام به مکتوب نمودن شرایط و تعهدات طرفین می‌نمایند، می توانند فرد یا افرادی را به عنوان حکم و یا داور قرار دهند. داور مرضی الطرفین در صورت بروز اختلاف میان طرفین می‌تواند در صورت بروز اختلاف میان طرفین با برگزاری و انجام تشریفات داوری میان آن‌ها حکم نماید.

شرط داوری در قرارداد یکی از بندهای مهم آن قرارداد است که باید در مورد نحوه تنظیم آن حتما از مشاوره حقوقی استفاده کنید. مواردی نظیر حدود اختیارات داور، نحوه برگزاری جلسه داوری و ابلاغ رای و نیز نحوه اجرای رای داور و یا ابطال رای داوری از مهمترین مسائلی است که می‌توانید از یک وکیل خبره سوال کنید. در ادامه در مورد ماهیت حقوقی شرط داوری و نیز نمونه شرط داوری با شما صحبت خواهیم کرد.

شرط داوری در قانون

شرط داوری در قراردادها به طور مفصل در قانون آیین دادرسی مدنی بیان شده است. براساس ماده ۴۵۴ قانون آیین دادرسی مدنی، کلیه افرادی که اهلیت اقامه دعوی دارند، در صورت توافق می‌توانند به جای ارجاع اختلاف به دادگاه، این موضوع را به یک یا چند داوری واگذار نمایند. این موضوع در انواع قرارداد به خصوص در مورد معاملات رواج دارد.

علاوه بر این براساس ماده ۴۵۵ همین قانون، طرفین قرارداد می‌توانند ضمن همان قرارداد و یا در قراردادی جداگانه و پس از آن داوران مرضی الطرفین خود را انتخاب کنند. حتی طرفین این امکان را دارند که انتخاب داور را به شخص ثالث یا دادگاه واگذار نمایند تا وی به صورت مستقل فرایند انتخاب داور را انجام دهد.

یکی از مهمترین مسائلی که باید در مورد شرط داوری در قرارداد به آن توجه کنید آن است که در این شرط باید حتما موضوع و مدت داوری و نیز مشخصات دقیق داوران را به گونه‌ای که صریح و واضح باشد، قید نمایید. در برخی موارد ممکن است که ارجاع امر به داور، پس از بروز اختلاف صورت گیرد. بنابراین، در این شرایط، باید طرفین موضوع داوری را به طور دقیق به داور اعلام نمایند.

مزایای استفاده از شرط داوری در قرارداد

اساسا قرار دادن شرط داوری در قرارداد به منظور عدم ارجاع پرونده به دادگاه و رسیدگی به آن در مرجع قضایی است. در واقع قانونگذار به جهت کاهش اطاله دادرسی، قرارداد میان طرفین را محترم شمرده و تا زمانی که داور بر اساس قوانین موضوعه و آمره رای صادر نماید، خدشه‌ای به آن وارد نیست. به طور کلی مزایای استفاده از شرط داوری در قرارداد عبارتند از:

• کمتر شدن زمان رسیدگی به پرونده و حل اختلاف.
• کاهش هزینه‌های تحمیل شده به طرفین. به خصوص در پرونده‌هایی که هزینه دادرسی بالایی دارند.
• ایجاد صلح و آشتی میان طرفین و رسیدگی به اختلاف در فضای دوستانه.
• رعایت مصلحت طرفین در داوری در صورت انتخاب داور مرضی الطرفین.

شرایط داور مرضی الطرفین

طرفین می‌توانند در صورت توافق و تراضی یکدیگر هر فرد دارای اهلیتی را انتخاب کنند. البته چنانچه دادگاه وظیفه انتخاب داور را داشته باشد، از میان افرادی انتخاب می‌کند که این شرایط را داشته باشند:

• حداقل سن ۲۵ سال
• ذینفع نبودن در دعوی
• عدم داشتن قرابت سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم با هریک از طرفین دعوی.
• قیم، وکیل یا کفیل یا مباشر نبودن برای هر یک از اصحاب دعوی.
• آن دسته از کسانی که خود یا همسرانشان وارث یکی از اصحاب دعوی نباشند.
• افرادی که با هریک از اصحاب دعوی و یا اقربای نسبی یا سببی آن‌ها تا درجه دوم از طبقه سوم، دادرسی کیفری نداشته باشند.
• اشخاصی که خود یا همسرانشان و یا یکی از اقربای سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم او بایکی از اصحاب دعوا یا زوجه و یا یکی از اقربای نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم او دادرسی مدنی ندارند.
• افرادی که کارمند دولت در حوزه ماموریت موضوع داوری نباشند.

البته همانطور که گفتیم که چنانچه خود طرفین بخواهند می‌توانند در شرط داوری خود از موارد فوق عدول کرده و افراد مورد نظر را انتخاب نمایند.

مراحل داوری در قراردادها چگونه است؟

• اگر در یک قرارداد، طرفین اختلاف را به داور ارجاع دهند، مراحل داوری در قرارداد به شکل زیر خواهد بود:
• ابتدا هر یک از طرفین که خواهان داوری باشد، باید به صورت کتبی و رسمی درخواست داوری خود را به داور مرضی الطرفین اعلام نماید. این امر معمولا با ابلاغ اظهارنامه انجام می‌شود.
• پس از آن داور با اعلام قبول داوری، ضمن دعوت از طرفین به جلسه رسیدگی داوری در تاریخ معین، مستندات طرفین را از آنان مطالبه می‌نماید.
• چنانچه زمان رسیدگی به پرونده داوری در قرارداد ذکر نشده باشد، مدت زمان داوری، سه ماه از تاریخ ارجاع امر به داور است. البته این مدت با توافق و تراضی طرفین قابل افزایش است.
• اگر رسیدگی به موضوع خواسته‌ای در داوری مستلزم ارجاع امر به کارشناس باشد، داور می‌تواند این موضوع را به کارشناس ذیصلاح ارجاع دهد. هزینه کارشناسی نیز به عهده فرد درخواست کننده آن موضوع خواهد بود.
• چنانچه نحوه ابلاغ رای داور در قرارداد پیش بینی شده باشد، داور به همان صورت رای را به طرفین ابلاغ می‌نماید. در غیر این صورت ابلاغ رای داور از طریق دفتر دادگاه صالح به رسیدگی به اصل دعوی به طرفین ابلاغ خواهد شد.
• اگر محکوم علیه در رای داوری ظرف ۲۰ روز نسبت به اجرای مفاد رای داوری اقدام ننماید، محکوم له می‌تواند اجرای رای را از دادگاه درخواست نماید.

عدول از شرط داوری چیست؟

عدول از شرط داوری به این معناست که طرفین یا یکی از آن‌ها توافق مندرج در قرارداد در مورد داوری را نقض نمایند. براساس ماده ۴۸۱ قانون آیین دادرسی مدنی، با توافق و تراضی طرفین و یا فوت و یا حجر یکی از اصحاب دعوی، داوری از بین می‌رود. اما موارد دیگر هستند که می‌توانند ناظر بر عدول از شرط داوری باشند.

• اگر خواهان دعوی به جای ارجاع امر به داور، دعوی را در دادگاه اقامه کند، یعنی از شرط داوری عدول نموده است.
• چنانچه خوانده دعوی نیز تا قبل از جلسه اول دادرسی به صلاحیت دادگاه ایراد وارد ننماید، به معنای پذیرش صلاحیت دادگاه و عدول از شرط داوری است.

نمونه شرط داوری در قرارداد

در این بخش نمونه شرط داوری در قرارداد ذکر شده است. باید توجه داشت که نگارش شرط داوری بسیار مهم است. بنابراین، در این بند می‌بایست مشخصات دقیق داوران، نحوه رسیدگی و ابلاغ رای باید به طور دقیق قید شود.

کلیه اختلافات و دعاوی ناشی از این قرارداد و یا راجع به آن از جمله انعقاد، اعتبار، فسخ، نقض، تفسیر، خسارات یا اجرای آن به ………………….  فرزند …………… به کد ملی ………………………….. به نشانی ……………………………………………… به شماره تلفن …………………….  به عنوان داور مرضی الطرفین، ارجاع می گردد تا برابر با موازین مندرج در این قرارداد و مطابق با قوانین مربوطه کشور با رأی داور، بصورت قطعی و لازم الاجراء حل و فصل گردد. داور که با امضاء ذیل این قرارداد، قبول داوری نموده است علاوه بر مقررات حاکم، عرف معاملاتی و صنفی و تجاری ذیربط را نیز مراعات خواهد نمود.

شرط داوری حاضر، موافقتنامه ای مستقل از قرارداد اصلی، قلمداد می‌شود و در هر حال، لازم الاجراء است. داور ، مکلف است حداکثر تا …………………………. روز پس از دریافت درخواست طرفین یا یکی از آنها اقدام به رسیدگی و صدور رای داوری نماید. در تمدید مدت داوری و تشخیص چگونگی و شیوه ابلاغ رای داوری، تشخیص داور برای طرفین قرارداد، حجت و قطعی می باشد. کلیه هزینه‌های داوری بالمناصفه بین طرفین دعوی تقسیم می‌گردد. طرفین دعوی موظفند در صورت درخواست داوری این موضوع را از طریق اظهارنامه به داور مرضی الطرفین ابلاغ نمایند. مدت زمان داوری از زمان ابلاغ داور به طرفین جهت قبول داوری آغاز می‌گردد. همچنین رای داور از طریق ابلاغ اظهارنامه به طرفین اعلام خواهد گردید.

نکات مهم در مشاوره حقوقی قراردادها

در این بخش نکات مهمی که در مورد مشاوره حقوقی در داوری قراردادها به کار می‌آید، ارائه کرده‌ایم:

• اگر طرفین دعوی هر دو بخشی از رای را رد کنند، آن قسمت از رد مردود است.
• چنانچه داور مرضی الطرفین نخواهد و یا نتواند، فرایند داوری را انجام دهد، رسیدگی به پرونده در صلاحیت دادگاه خواهد بود.
• اگر در شرط داوری، داور مرضی الطرفین انتخاب نشده باشد، دادگاه خود راسا اقدام به انتخاب داور خواهد نمود.
• رسیدگی به دعاوی مربوط به اصل معامله یا قرارداد در صلاحیت داوری نیست.
• در صورتی که انتخاب داور با دادگاه باشد، مرجع قضایی از بین حداقل دو برابر تعداد داوران پیش بینی شده در قرارداد، در بین داوران موجود در سامانه قضایی به قید قرعه انتخاب می‌نماید.
• افرادی که فاقد اهلیت قانونی باشند و یا به موجب حکم قطعی دادگاه از فرایند داوری محروم شده باشند، هر چند با تراضی نمی‌توانند داور باشند.
• اجرای رای داور در صلاحیت دادگاهی است که صالح به رسیدگی به دعوی اصلی است.