فسخ نکاح

یکی از دعاوی مطرح در حوزه خانواده که به دلیل شرایط خاص آن کمتر موجب صدور رای می‌گردد، فسخ نکاح می‌باشد. فسخ نکاح به معنای رها شدن زن و مرد از قید زوجیت براساس یک قوه قاهره است. فسخ نکاح از این دیدگاه با طلاق دارای اشتراک است. در این صفحه، ضمن بررسی حقوقی فسخ نکاح، موارد قانونی فسخ که از طرف هر کدام از زوجین قابل استفاده می‌باشد، بیان شده است.

ویژگی‌های حقوقی فسخ نکاح یا ابطال ازدواج

یکی از روش‌های پایان دادن به عقد نکاح، فسخ نکاح می‌باشد. پس از آن، زن و شوهر دیگر هیچ رابطه زوجیتی با یکدیگر ندارند و به عبارت بهتر، گویی از ابتدا با یکدیگر ازدواج نکرده‌اند. از دیدگاه حقوقی، طلاق و فسخ نکاح دارای شباهت‌ها و تفاوت‌هایی هستند که در زیر به آن‌ها اشاره شده است:

شباهت‌های فسخ نکاح و طلاق

مدت زمان عده هر دو یکسان است. همچنین با اراده یکی از زوجین قابل تحقق است.

تفاوت‌های فسخ نکاح و طلاق

• فرایند طلاق نیازمند تحقق شرایطی خاص مانند جاری شدن صیغه طلاق، حضور دو شاهد عادل مرد و … است. اما فسخ نکاح نیازمند شرایط خاصی نیست و با حکم دادگاه، جاری شده محسوب می‌شود.
• در طلاق رجعی با رجوع مرد، فرایند طلاق از بین می‌رود. اما در فسخ نکاح رجوع معنا ندارد و باید عقد نکاح دوباره صورت بگیرد.
• پس از سه بار طلاق، زن و شوهر به یکدیگر حرام ابدی خواهند شد، اما در فسخ چنین شرایطی حاکم نیست.
• پس از طلاق، حقوق زن به خصوص مهریه به قوت خویش باقی است، اما در فسخ نکاح مهریه به زن تعلق نمی‌گیرد.

طلاق مخصوص نکاح دائم است، اما فسخ نکاح هم شامل نکاح دائم است و هم نکاح منقطع.

موارد فسخ نکاح

هر کدام از زوجین به دلیل عیوبی که طرف مقابل دارد و یا قبل از ازدواج داشته و اعلام نکرده است، می‌تواند تقاضای فسخ ازدواج کند. براساس ماده ۱۱۲۲ قانون مدنی، عیوبی که در مردان موجب فسخ نکاح می‌شود، عبارتند از:

• عنن: که همان اختلال در نعوظ و عدم برقراری کامل رابطه جنسی است، مشروط بر آن که در مدت یکسال پس از رجوع زوجه به دادگاه رفع نشود:
• خصاء: یا همان اخته شدن مرد
• مقطوع بودن آلت تناسلی

همچنین، براساس ماده ۱۱۲۳، مرد در صورت وجود یکی از عیوب زیر در زن به شرط آن که قبل از ازدواج عیب مورد نظر وجود داشته و مرد از آن‌ها خبر نداشته باشد، می‌تواند تقاضای فسخ ازدواج نماید:

• قرن یا وجود استخوان در آلت تناسلی زن که مانند از رابطه جنسی دخولی می‌گردد.
• جذام یا خوره
• برص: نوعی بیماری پوستی با لکه‌های سیاه و سفید بر روی پوست.
• افضاء: یکی شدن مجاری ادرار و حیض.
• زمین‌گیر شدن
• نابینایی از دو چشم

لازم به ذکر است که هر کدام از عیوب که دلیل مرد برای فسخ باشند، در صورتی که قبل از صدور حکم، علت مورد نظر با جراحی و یا هر دلیل دیگر از بین برود، فسخ ازدواج ممکن نخواهد بود.

جنون

این دلیل بین زن و مرد مشترک می‌باشد. چنانچه یکی از زوجین به صورت مستمر یا ادواری دچار جنون شود به طوری که در انجام کارهای روزمره دچار مشکل شده و تصمیمات بدون هدف و خطرناک از وی سر بزند و برای قاضی علم حاصل گردد که فرد مورد نظر دچار جنون شده است، دادگاه با فسخ ازدواج بین زوجین موافقت خواهد نمود.

تدلیس

تدلیس یا فریبکاری در ازدواج یکی دیگر از شروط فسخ آن است که در آن مرد یا زن خود را دارای شرایطی خاص معرفی می‌نماید، در حالی که شرایط مورد نظر را ندارد و با فریب فرد مقابل، سعی در ترغیب وی به ازدواج دارد. به طور مثال، مرد خود را دارای تحصیلات دکتری معرفی نماید، در حالی که تاکنون دانشگاه نرفته است.

تخلف از شرط صفت

تخلف از شرط صفت تقریبا شبیه تدلیس است، با این تفاوت که فرد در تخلف از شرط صفت قصد فریب ندارد و صرفا به آن صفت دست نیافته است. مثلا خانواده عروس شرط گذاشته‌اند که پس از عقد و قبل از عروس، مرد سربازی خود را تا تاریخ مشخصی تمام نماید وگرنه ازدواج فسخ شود.

نکات حقوقی

• مانند سایر عقود دیگر می‌توان، حق فسخ را از هر کدام از طرفین و یا هر دو فسخ نمود.
• خیار فسخ، فوری است. بنابراین، فرد خواهان می‌بایست بلافاصله پس از اطلاع از عیب مورد نظر دادخواست بدهد. در غیر این صورت دادخواست وی رد خواهد شد.
• چنانچه مرد پس از ازدواج دچار جنون شود، زن حق فسخ دارد. اما اگر زن پس از ازدواج دچار جنون شود، مرد حق فسخ نخواهد داشت.
• فسخ کننده باید عاقل، بالغ و رشید باشد.
• چنانچه فسخ نکاح، قبل از رابطه جنسی و نزدیکی رخ دهد، زن مستحق مهریه نخواهد بود، مگر آن که فسخ نکاح به دلیل ناتوانی جنسی یا عنن مرد باشد.
• چنانچه فسخ نکاح، پس از رابطه جنسی و نزدیکی انجام شود، زن مستحق مهرالمثل است نه مهریه که در داخل عقد نامه ذکر است.

فسخ نکاح یکی از مواردی است که به دلیل مقاومت دستگاه قضایی برای روی دادن آن (به جهت تحکیم خانواده) و نیز آثار از جمله تغییرات مطالبه مهریه، نیازمند مشاوره حقوقی تخصصی و استفاده از وکیل خانواده است تا نتیجه مطلوب حاصل گردد. به همین منظور پیشنهاد می‌شود، قبل از هر اقدامی از مشاوره حقوقی تلفنی و یا مشاوره حقوقی حضوری مشاورین و وکلای گروه آپادانا استفاده نماید.