مطالبه خسارت در چه مواردی امکان پذیر است؟
براساس قوانین مدنی و حقوقی در ایران، خسارت در شکلهای مختلفی قابل مطالبه است. البته هر یک از این خسارات دارای ماهیتهای حقوقی مختلفی هستند. به همین جهت نحوه طرح دعوی و نیز نحوه رسیدگی به آنها متفاوت است. خسارت در موارد قابل دریافت است:
خسارت دادرسی در مفهوم حقوقی به معنا کلیه هزینههایی است که خواهان یک دعوی برای پیگیری پرونده خود پرداخت مینماید. هنگامی که خواهان یک دعوی اقدام به ثبت دادخواست مینماید، از زمان ثبت دادخواست تا زمان قطعیت حکم و حتی صدور اجراییه میبایست هزینههایی پرداخت نماید. لازم به ذکر است که این هزینهها در صورتی قابل مطالبه است که
- خواهان در فرایند قانونی و قضایی این هزینه ها را پرداخت نماید.
- پیروز نهایی دعوی خواهان باشد.
مواردی نظیر هزینه دادرسی در هنگام ثبت دادخواست، حق الزحمه کارشناس، هزینه اجراییه، هزینه تامین دلیل و تحقیقات محلی، حق الوکاله وکیل و … از جمله مواردی است که در زمره خسارت دادرسی قرار میگیرد.
یکی از خسارتهای بسیار مهم که در بسیاری از دعاوی مالی وجود دارد، خسارت تاخیر تادیه است. قانونگذار برای دیون و تعهدات نقدی که در موعد مقرر سررسید بازپرداخت نمیشوند، شرایط ویژه ای معین کرده است. امروزه با توجه به رشد سرسام آور تورم و نیز کاهش ارزش پول ملی، در صورت عدم بازپرداخت بدهی، طبیعتا فرد طلبکار، دچار خسارت سنگینی خواهد شد.
به همین جهت، قانونگذار برای اصلاح مبلغ دین و نیز به روز نمودن مبلغ بدهی از مفهوم خسارت تاخیر تادیه استفاده مینماید. خسارت تاخیر تادیه همان میزان کاهش ارزش دین است که میبایست فرد بدهکار این خسارت را به همراه اصل مبلغ دین به طلبکار پرداخت نماید. مرجع قضایی برای محاسبه این خسارت از شاخص تورم اعلامی بانک مرکزی استفاده مینماید. البته باید توجه داشت که برای مطالبه خسارت تاخیر تادیه باید: دین از نوع وجه نقد باشد و پس از سررسید دین فرد طلبکار نیز بدهی خود را طلب نماید و فرد بدهکار نیز از پرداخت آن نیز خودداری نماید. همچنین از زمان سررسید یا مطالبه تا زمان پرداخت دین، ارزش وجه نقد طلب، کاهش چشمگیری پیدا نماید.
این نوع خسارت در زمانی قابل مطالبه است که به چیزی که منافع جانبی دارد، آسیب وارد شود و این خسارت بهگونهای باشد که منافع جانبی را از بین ببرد. به طور مثال چنانچه درخت مثمری که شکوفه داده قطع گردد، خسارت ناشی عدم حصول میوهها را میتوان مطالبه نمود. یا این که اگر فردی با شخصی دیگر تصادف نماید و خودروی زیانده به علت تعمیرات در پارکینگ باشد، شخص زیاندیده میتواند به دلیل عدم استفاده از خودرو در زمان تعمیر از فرد مقصر خسارت طلب نماید.
علاوه بر این در جرایم کیفری نیز فرد بزه دیده میتواند خسارت ناشی از جرم را به عنوان یکی از خسارت های ممکن الحصول طلب نماید. مواردی نظیر خسارت ناشی از سرقت، کلاهبرداری، خسارت ناشی از خیانت در امانت و … از این موارد هستند.
یکی از مواردی که قانونگذار در قانون جدید مجازات اسلامی به آن توجه نموده، خسارت معنوی است. براساس قانون آیین دادرسی کیفری، خسارت معنوی وارد به افراد در دو قالب آسیب وارده به شخصیت و شرافت فرد و آسیبهای عاطفی وارد شده به افراد میباشد. همچنین در صورت مطالبه خسارت توسط شاکی، مرجع قضایی جبران خسارت را در دو قالب پرداخت مالی متهم و یا الزام وی به عذرخواهی به صورت قانونی درنظر میگیرد.
چنانچه طرفین یک قرارداد برای تاخیر در انجام تعهد و یا عدم انجام تعهد، خسارتی تعیین نمایند، به آن خسارت قراردادی یا وجه التزام میگویند. براساس قانون مدنی، چنانچه میزان وجه التزام را تعیین نمایند برای دادگاه نیز لازمالاتباع بوده و در صورت عدم انجام تعهد، قاضی همان مبلغ را به عنوان خسارت درنظر میگیرد.
خسارت قراردادی معمولا به شکل روزانه و یا در مواردی مانند خسارت فسخ یا خسارت مستحق للغیر شدن ملک درصدی از ثمن معامله تعیین میگردد. به همین جهت میزان این خسارت را باید بهگونهای تعیین کنید که ضمانت اجرای آن بالا باشد.
چنانچه در یک قرارداد وجه التزام تعیین نشده باشد و یا عدم انجام تعهد توسط یکی از طرفین موجب وارد آمدن خساراتی به طرف دیگر گردد، خواهان میتواند خسارت ناشی از عدم انجام تعهد و یا اجرت المثل ناشی از عدم تسلیم مبیع و … را مطالبه نماید.
