نصب امین و نکات حقوقی آن

یکی از مواردی که قانونگذار در جهت احقاق حقوق افراد درنظر گرفته است، نصب امین برای افرادی است که ولی قهری آن‌ها در عین زنده بودن وظایف خود را انجام نمی‌دهد. در این شرایط، با توجه به زنده بودن ولی قهری امکان نصب قیم وجود ندارد. اما فردی برای انجام امور فرد صغیر یا محجور انتخاب می‌شود که به وی امین گفته می‌شود. باید توجه داشت که نصب امین با ضم امین متفاوت است. تفاوت عمده این دو عبارت در این است که با نصب امین، صرفا فرد امین عهده دار امور مالی می‌شود. اما در ضم امین، هم فرد قیم و هم فرد امین با یکدیگر و به طور مشترک عهده دار امور محجور خواهند بود.

نصب امین از جمله مواردی است که نیازمند آگاهی به قوانین مدنی و امور حسبی است. به همین منظور راه درست، سپردن کار به بهترین وکیل در این زمینه است. برای مشاوره حقوقی در این زمینه با گروه حقوقی آپادانا تماس بگیرید.

ماهیت لغوی و حقوقی نصب امین

ریشه‌ی لغوی امین به معنی فرد امانت‌دار و مورد اعتماد است. در شرع مقدس هم یکی از القاب پیامبر محمد امین بوده است.

در عالم حقوق و در مدار قانون، امین به فردی گفته می‌شود که زمام امور و سرپرستی و اداره‌ی اموال اشخاصی را عهده‌دار می‌شود که آن افراد خودشان قدرت و توانایی اداره‌ی مسایل مالی خودشان را ندارند و ناتوان از این موضوع هستند.

در واقع اشخاصی مانند محجوران، افراد دارای سن بالا و غایبان مفقودالاثر و جنین. این دسته از افرادی که ذکر شد، کسانی هستند که قدرت و توانایی گرفتن زمام امور مالی خودشان را ندارند و باید برای آن‌ها فرایند نصب امین انجام شود.

از همین رو باید گفت امین به فردی گفته می‌شود که از سمت دادگاه و قاضی بخاطر اداره‌ی امور مالی فرد ناتوان انتخاب ‌می‌شود. امین باد امانتدار باشد و صداقت، عدالت و درست‌رفتاری را سرلوحه‌ی اقدامات خودش قرار دهد. امین باید منفعت صاحب مال را در نظر بگیرد و اولویت حق و برایش، حفظ حقوق صاحب مال باشد، چه برای این کار اجرتی بگیرد و چه نگیرد.

موارد نصب امین در قانون

براساس ماده ۱۱۸۷ قانون مدنی هر گاه ولی قهری منحصر به واسطه غیبت یا حبس به هر علتی که نتواند بامور مولی‌ علیه رسیدگی کند و کسی را هم از طرف خود معین ‌نکرده باشد حاکم یک نفر امین به پیشنهاد مدعی‌العموم برای تصدی و اداره اموال مولی علیه و سایر امور راجعه به او موقتا معین خواهد کرد.

نکته بسیار مهم در این ماده، عبارت ولی قهری منحصر است. براساس قانون و فقه، پدر و جد پدری ولی قهری طفل محسوب می‌شوند. اگر یکی از اولیای قهری طفل فوت نماید، ولی قهری منحصر در یک فرد است. در نتیجه چنان ولی قهری منحصر و زنده نیز مشمول ماده ۱۱۸۷ قانون مدنی گردد، می‌توان دعوی نصب امین را مطرح نمود.

• علاوه بر مواردی که مطابق قانون مدنی نصب امین انجام می‌شود، در موارد زیر نیز امین معین خواهد شد:
  برای اداره سهم‌الارثی که ممکن است از ترکه متوفی به جنین تعلق گیرد در صورتی که جنین ولی یا وصی نداشته باشد.
• برای اداره اموالی که به مصارف عمومی اختصاص داده شده و مدیری نداشته باشد.

وظایف امین در قانون

با نصب امین ، یک سری وظایف بر عهده وی قرار می‌گیرد که عبارتند از:

• در وهله‌ی اول باید گفت که امین موظف است از اموالی که به عنوان امانت در اختیارش است محافظت نماید و جلوی ورود ضرر را بگیرد.
• با نصب امین وی باید برای نفقه‌ی افرادی که واجب‌النفقه‌ی صاحب مال هستند، مبلغی را در نظر بگیرد. به عبارت ساده‌تر باید نفقه‌ی اشخاص واجب‌النفقه را پرداخت کند. اگر صاحب مال از فرد یا افرادی طلبکار بود امین باید از محل همان طلب نفقه را پرداخت کند اما اگر طلبی نبود از مبالغ ریالی و وجوه نقدی صاحب مال یا از منافع مال او نفقه‌ی مذکور را پرداخت نماید. حال اگر موارد بالا هم وجود نداشت باید اموال منقول و فاسد شدنی و قابل زوال را بفروشد و  نفقه را بدهد و لازم به ذکر است برای فروش این اموال احتیاجی به اجازه دادستان ندارد. اما اگر بخواد اموال منقول فاسد نشدنی مثل اتومبیل یا اموال غیر منقول مثل خانه یا زمین را بفروشد، الزاما باید از دادستان اجازه بگیرد.
• امین باید در جهت حفظ اموال صاحب عمل کند و مثلا اموال غیرمنقول نالازم را به فروش برساند.
• اگر فرد صاحب مال اموالی دارن که فاسد شدنی هستند و با گذشت زمان از بین می‌روند و بی‌ارزش می‌شوند، امین باید سریعا اموال مذکور را به فروش برساند و پولش را در جهت منافع صاحب اموال هزینه یا سرمایه‌گذاری کند.

افراد فاقد صلاحیت در نصب امین

افراد ذیل صلاحیت طرح دعوی نصب امین را نخواهند داشت:

• افرادی که خودشان تحت ولایت یا قیمومیت فرد دیگری هستند.
• افرادی که مرتکب جر‌م‌های سرقت، خیانت در امانت، کلاهبرداری، اختلاس، هتک حیثیت یا جرایم منافی عفت، جرم نسبت به اطفال، ورشکستگی به تقصیر شده باشند و برای آن‌ها حکم قطعی محکومیت صادر شده باشد.
• افرادی که شهره به فساد اخلاقی هستند.
• افرادی که خودشان یا نزدیکانشان با فرد محجور و ناتوان دعوایی داشته باشند.

اعلام قبول یا رد توسط امین

امین موظف است که ظرف سه روز از ابلاغ با رعایت قوانین، مراتب قبول یا رد عنوان امین بودن و سمت امانت را به مرجع قضایی اطلاع دهد و چنانچه در این مهلت سه روزه تصمیم خود را نگیرد و موضع خودش را در این مورد اعلام نکند دادگاه فرد دیگری را به عنوان امین تعیین خواهد کرد.

اما اگر امین منصوب شده از طرف دادگاه قبل از تعیین شخص دیگری مراتب قبول سمت خودش را به قاضی اعلام نماید ، در همان منصبی امین باقی خواهد ماند و فرد جدید انتخاب نخواهد شد.

اجرت و مزد در نصب امین

شخص امین مختار است برای سمت امانت و کاری که انجام میدهد تقاضای دستمزد یا اجرت نماید. مبلغ اجرت امین باید با در نظر داشتن قوانین کار و با توجه به وقت و انرژی که می‌گذارد، با جلب نظر کارشناس مشخص گردد. براساس ماده ۱۵۰ قانون امور حسبی، دادگاه می‌تواند برای امین اموال فرد غایب، اجرت المثل مناسبی را درنظر بگیرد.

میزان این حق الزحمه، بر اساس میزان و ارزش اموال، فعالیت امین، منفعت داشتن اموال و یا فعالیت‌های امین و … تعیین می‌گردد.

موارد عزل امین

پس از انجام تشریفات مربوط به نصب امین، در موارد زیر می‌توان امین را عزل نمود:

• چنانچه محرز شود که امین حایز ویژگی امانت داری نبوده یا اقدامی کرده که ویژگی مذکور از او سلب و ساقط گردیده است.
• اگر شخص امین جرایم مذکور در بند فوق را انجام دهد و از باب ارتکاب آن جرایم حکم محکومیت قطعی بگیرد.
• اگر امین ورشکسته شود
• اگر به هر ترتیب و طریقی امین محکوم به مجازات حبس شود و نتواند امور مالی محجور را اداره نماید.
• اگر به هر ترتیبی مشخص و محرز شود که امین لیاقت و توانایی نداشته یا ندارد.
• امین وظیفه دارد که یک بار در سال گزارشی از عملکرد خودش را به دادستان بدهد و اگر دادستان از او مطالبه صورت حساب کرد و او در مهلت یک ماه از مطالبه‌ی وی به او نداد، امین به دستور داستان از سمت امانت عزل می‌شود.
• دادستان این حق را دارد که در وجود دلایل موجه از مرجع قضایی صالح درخواست کند که شخص امین تضمیناتی راجع به اداره اموال فرد ناتوان یا محجور که اموالش را اداره می‌کند، بگیرد. چناچه امین برای دادن تضمینات مذکور حاضر نباشد طبیعی است که عزل می‌گردد.