واخواهی چیست | شرایط و مراحل

یکی از مفاهیم بسیار مهم در رویه‌های قضایی، موضوع واخواهی است. این موضوع زمانی مطرح است که پرونده‌ای علیه شما در دادگاه و یا هر مرجع قضایی تشکیل شود. در صورتی که شما در مراحل رسیدگی حضور نداشته باشید، در صورت صدور رای محکومیت می‌توانید به رای صادره اعتراض نمایید.

اعتراض به رای صادره در مرجع قضایی شامل مراحل مختلفی است. یکی از این انواع اعتراض، واخواهی نام دارد. زمانی که شما در هیچ کدام از مراحل رسیدگی حضور نداشته باشید و قاضی علیه شما به صورت غیابی رای صادر نماید، می‌توانید اعتراض واخواهی را ثبت نمایید. البته این نوع اعتراض از حیث شرایط و زمان طرح آن دارای قوانین و شرایط خاصی است که در ادامه آن را بررسی می‌کنیم. چنانچه پرونده‌ای در مرجع قضایی دارید که رای آن به صورت غیابی صادر گردیده بهتر است قبل از هر اقدامی برای تنظیم متن دادخواست و یا لایحه اعتراضیه با یک  وکیل یا کارشناس مجرب مشاوره حقوقی داشته باشید.

واخواهی از نظر حقوقی به چه معناست؟

همانطور که گفتیم، قانونگذار به جهت حمایت از افراد که در مراحل رسیدگی در مرجع قضایی حضور نداشتند و حکم غیابی علیه آنان صادر شده، شرایط ویژه‌ای برای اعتراض به رای در نظر گرفته است. این شرایط ویژه، واخواهی نام دارد. به لحاظ حقوقی، زمانی که فردی یک دعوی در مرجع قضایی مطرح می کند، طرفین دعوی یعنی خواهان و خوانده و یا شاکی و متهم می‌بایست در مراحل رسیدگی حضور داشته باشند. اما اگر خوانده و یا متهم در فرایند رسیدگی حاضر نباشند، می‌توانند به رای صادره اعتراض نمایند.

برای بررسی حقوقی واخواهی می‌بایست به ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی رجوع کنیم. براساس این ماده، حکم دادگاه در حالت‌های زیر غیابی است:

• خوانده یا وکیل یا قائم مقام و یا نماینده قانونی وی در هیچ یک از جلسات دادرسی حاضر نباشند و به طور کتبی دفاع نکرده باشند.
• دادگاه نتواند اخطاریه مربوط به رسیدگی را به طور واقعی به خوانده ابلاغ نماید. منظور از ابلاغ واقعی، ارسال برگه اخطاریه و دریافت برگه توسط خوانده و یا مشاهده ابلاغ الکترونیک در سامانه ثنا می‌باشد.

در برخی از پرونده‌ها، ممکن است تعداد خوانده‌ها بیش از یک نفر باشد. در این شرایط، نسبت به افرادی که در جلسه دادرسی حضور دارند و لایحه دفاعیه تقدیم کرده‌اند و یا ابلاغ واقعی دریافت کرده‌اند، رای صادره حضوری و نسبت به سایر افراد غیابی خواهد بود.

شرایط قبولی واخواهی

براساس ماده ۳۰۵ قانون آیین دادرسی، فردی که حکم غیابی علیه او صادر شده می‌تواند دادخواست واخواهی خود را مطرح نماید. دادگاه صادر کننده حکم غیابی همان دادگاهی است که به این اعتراض رسیدگی می‌نماید. مهلت واخواهی برای افراد مقیم کشور، ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ واقعی و برای ساکنین خارج از کشور، ۲ ماه است. چنانچه فرد خواهان اعتراض، در مهلت‌های فوق اقدام به طرح دعوی ننماید، باید عذر موجهی داشته باشد. عذر موجه براساس ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی، یکی از موارد ذیل است:

• بیماری که مانع حرکت باشد.
• فوت یکی از والدین و یا همسر
• حوادث قهریه مانند سیل و زلزله و آتش‌سوزی به گونه‌ای که مانع تقدیم دادخواست در مهلت مقرر باشد.
• زندانی و یا بازداشت بودن فرد.

برای قبولی واخواهی، فرد باید حتما متن دادخواست خود را تنظیم نموده و به دفتر خدمات قضایی مراجعه نماید. دادخواست تنظیمی باید به شعبه صادر کننده رای ارجاع گردد. برخی افراد فکر می‌کنند که می‌توانند اعتراض واخواهی خود را در شعبه به صورت مکتوب تقدیم نمایند. اما این موضوع صحیح نیست و باید حتما به دفتر خدمات قضایی مراجعه کنید. همچنین مشاوره حقوقی در زمینه تنظیم متن را فراموش نکنید.

بعد از واخواهی چه می‌شود؟

چنانچه  خواهان دادخواست را  در مهلت قانونی تقدیم کند و حکم به صورت غیابی  باشد، دادگاه با قبول واخواهی، ابلاغی جهت رسیدگی مجدد به پرونده برای طرفین دعوی ارسال می‌نماید. با برگزاری جلسه رسیدگی، قاضی رای خود را صادر می‌نماید. رای صادره از سوی قاضی، قابل اعتراض تجدیدنظر خواهی می‌باشد.

چنانچه خواهان دعوی واخواهی، باز هم در جلسه رسیدگی حضور نداشته باشد، رای صادره حضوری و قابل اعتراض تجدیدنظر خواهی است. در دعاوی کیفری، پذیرش این اعتراض به معنای رفع جلب فرد متهم است. البته این اعتراض با تودیع وثیقه قابل پذیرش است.

نکات حقوقی

• اجرای احکام غیابی منوط به معرفی ضامن معتبر و یا اخذ تامین مناسب است.
• ملاک مهلت تقاضای واخواهی، از زمان انجام ابلاغ واقعی است.
• در شرایطی که ابلاغ واقعی به خوانده میسر نباشد، ابلاغ قانونی ملاک عمل خواهد بود.
• اگر دادخواست مربوط به اعتراض به حکم غیابی خارج از مهلت تقدیم شود و همچنان از مهلت تجدیدنظر خواهی باقی مانده باشد، مرجع قاضیی پرونده را به دادگاه تجدیدنظر ارسال می‌نماید.