معامله فضولی | نحوه ابطال معامله فضولی

شاید تا بحال عبارت معامله فضولی را شنیده باشید. در بحث عقود و انواع قراردادها نوعی از معامله وجود دارد که در آن مالک اصلی یا از انجام معامله خبر ندارد و مال وی بدون اطلاع و رضایت وی انتقال پیدا می‌کند. به این نوع عقد، معامله فضولی گفته می‌شود. ابطال معامله فضولی یکی از دعاوی است که در دادگاه‌های عمومی حقوقی مطرح و نسبت به آن رسیدگی می‌شود. به همین جهت در این مقاله سعی بر آن داریم تا مهمترین مفاهیم معامله فضولی و نیز نحوه ابطال آن را توضیح دهیم.

مفهوم حقوقی معامله فضولی

به لحاظ حقوقی باید گفت که چنانچه فردی به جای شخصی دیگری معامله نماید و مال او را انتقال دهد، در حالی که به لحاظ قانونی (ولایت، وصایت و یا وکالت)، از وی اذن ندارد، معامله فضولی رخ داده است. در مفاهیم حقوقی، به فردی که این معامله را بدون داشتن اجازه از صاحب مال انجام می‌دهد فضول، طرف دیگر معامله را اصیل و شخص صاحب مال را غیر یا مالک می‌نمایند. انواع معامله فضولی عبارتند از:

• تملیکی: بدان معناست که فضول مال شخص غیر را به اصیل انتقال می‌دهد تا اصیل مالک شود.
• عهدی: در این حالت، فضول به جای غیر متعهد می‌شود که برای اصیل عملی را انجام دهد.

در یک تقسیم بندی دیگر و براساس نتیجه معامله و نوع رفتار مالک، معامله فضولی به سه نوع تقسیم می‌شود:

• معامله صحیح: چنانچه مالک، رضایت خود را به معامله انجام شده میان فضول و اصیل اعلام کند، عقد صحیح رخ داده است.
• معامله غیرنافذ: تا زمانی که مالک، اذن و رضایت خود را اعلام ننماید، معامله دارای نقص است و در حالتی بین صحیح و باطل قرار می‌گیرد. در واقع قرارداد غیر معتبر می‌باشد. براساس ماده ۲۵۲ قانون مدنی، لازم نیست که قبول یا رد معامله از سوی مالک فوری باشد.
• معامله باطل: چنانچه مالک، رد معامله فضولی را به هر شکلی اعم از شفاهی و یا کتبی و یا با طرح دعوی در دادگاه اعلام نماید، معامله باطل شده و تمامی آثار آن از روز عقد قرارداد از بین می‌رود.

تنفیذ معامله

برای تنفیذ معامله فضولی، اجازه شخص مالک مورد نیاز است. به همین جهت شخص فضول یا اصیل می‌توانند برای تعیین تکلیف وضعیت معامله، این مورد را به صورت قانونی از وی مطالبه نمایند. برای انجام مورد بهتر است از روش زیر استفاده کنید:

• ارسال اظهارنامه: قبل از طرح هرگونه دعوی حقوقی و یا کیفری بهتر است با ارسال اظهارنامه از مالک بخواهید که قرارداد منعقد شده را تنفیذ کند. این امر بهتر است از سوی فرد اصیل رخ دهد. حتی می‌توانید از مالک درخواست کنید که با پاسخ اظهارنامه رضایت یا عدم رضایت خود را به صورت کتبی اعلام نماید. هر چند که این موضوع ممکن است، برای شخص فضول عواقب داشته باشد. اما به هر حال، وضعیت معامله فضولی هر چه سریع‌تر مشخص شود، بهتر است.
• طرح دعوی تنفیذ قرارداد: چنانچه مالک به اظهارنامه پاسخ نداد می‌توانید دعوی تنفیذ قرارداد را مطرح نمایید و با ابلاغ قانونی از دادگاه بخواهید که وی را برای تعیین تکلیف معامله فضولی به دادگاه احضار نماید. طبیعتا اصیل و مخصوصا شخص فضول باید رضایت مالک را در قرارداد جلب نماید. به خصوص در مواردی که عمل فضول مصداق فروش مال غیر بوده و مالک می‌تواند از جنبه کیفری نیز شکایت نماید. برای مشاوره حقوقی بیشتر در این زمینه با گروه وکلای آپادانا تماس بگیرید.

ابطال معامله فضولی

در برخی موارد، فرد مالک به هیچ عنوان حاضر به پذیرش معامله نیست. در این شرایط خود وی می‌تواند با طرح دعوی ابطال معامله فضولی، نسبت به ختم ماجرا اقدام نماید. عمل مالک در این زمینه آثار زیر را خواهد داشت:

• با ابطال معامله فضولی، تمامی اثرات حقوقی آن از روی وقوع عقد از بین می‌رود. بنابراین با قطعی شدن حکم، چنانچه مال تسلیم شخص اصیل شده باشد، مالک می‌تواند نسبت به استرداد یا خلع ید آن اقدام نماید.
• چنانچه مال تلف شده باشد، می‌تواند مطالبه خسارت نماید. همچنین اجرت المثل ایام تصرف نیز قابل مطالبه خواهد بود.
• در برخی موارد، مالک می‌تواند از حیث کیفری نیز شکایت نماید. فروش مال غیر نام دعوی است که در این زمینه قابلیت طرح خواهد داشت.

همچنین، گاهی شرایطی رخ می‌دهد که به دلیل عدم تنفیذ معامله، فرد اصیل دچار خسارات شدیدی می‌گردد. در این حالت، اصیل نیز می‌تواند با طرح دعوی ابطال معامله فضولی، خسارات خود را مطالبه نماید. این موضوع در ماده ۲۵۲ قانون مدنی ذکر شده است.

معامله فضولی و شرایط و آثار از جمله مباحث حقوقی است که برای درک و فهم دقیق‌تر آن بهتر است حتما از کارشناس خبره مشاوره حقوقی بگیرید. چرا که کوچک‌ترین اشتباهی در این زمینه با توجه به غیر معتبر بودن عقد غیر نافذ و یا ابطال آن می‌تواند خسارات جبران ناپذیری را به شما وارد سازد. گروه حقوقی آپادانا در خدمت شماست.