مستثنیات دین و نکات حقوقی آن

یکی از سوالات و مباحثی که در زمینه محکومیت های مالی و به خصوص مهریه وجود دارد، موضوع مستثنیات دین و مصادیق آن است. بسیاری از افرادی که در دادگاه به پرداخت مالی محکوم می‌شوند، این نگرانی را دارند که کدام یک از اموال آن‌ها در دادگاه قابلیت توقیف دارد. این موضوع در مورد مطالبه مهریه بسیار بحرانی‌تر است. چرا که در برخی از موارد، تمام اندوخته یک مرد در طول سالیان زندگی به واسطه به اجرا گذاشتن مهریه بر باد می‌رود.

البته قانون برای حفظ شان و کرامت و نیز مصلحت محکوم شرایطی را در قانون قرار داده که به واسطه آن، فرد بدهکار بتواند اموالی که برای ادامه حیات و زندگی به آن‌ها نیازمند است، به عنوان مستثنیات دین رفع توقیف نماید. برای آگاهی از این موارد، مقاله زیر را حتما بخوانید.

مستثنیات دین در قانون

زمانی که فردی با حکم قطعی دادگاه محکوم به پرداخت مالی می‌گردد، پس از صدور اجراییه به مدت ۱۰ روز فرصت دارد که آن دین را پرداخت نماید. در غیر این صورت محکوم له می‌تواند فرایند توقیف اموال وی را آغاز نماید. اما توقیف اموال قاعده و چهارچوب خاص خود را دارد. در واقع همه اموال قابلیت توقیف و یا به مزایده گذاشتن ندارند.

مواد ۵۲۳ قانون آیین دادرسی مدنی، ۶۵ قانون اجرای احکام مدنی و نیز ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در مورد مستثنیات سخن گفته‌اند. به عنوان مثال در ماده ۵۲۳ قانون آیین دادرسی مدنی به صراحت ذکر شده است که اجرای حکم از مستثنیات دین اموال محکوم علیه ممنوع است. در ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مواردی که مستثنی محسوب می‌شوند، به روشنی ذکر شده‌اند که در ادامه به آن‌ها پرداخته شده است.

موارد شامل مستثنیات دین

براساس ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی موارد زیر از اموال محکوم مستثنی هستند:

• منزل مسکونی که به صورت عرفی و در زمان اعسار در شان محکوم علیه باشد: باید به این نکته توجه داشت که در مورد منزل مسکونی، شرط مستثنی دین آن است که فرد محکوم باید در آن سکونت داشته باشد. علاوه بر این، بحث اعسار در این مورد، کاملا سلیقه‌ای است. به طور مثال ممکن است فردی ملکی به ارزش دو میلیارد داشته باشد و قاضی او را الزام نماید که ملک را فروخته و یا به مزایده گذاشته و بدهی خود را پرداخت نماید و صرفا مبلغی به اندازه رهن یک آپارتمان و یا خرید یک آپارتمان کوچکتر بردارد.
• اثاثیه مورد نیاز زندگی فرد محکوم شده و افراد تحت تکفل وی: ملاک این موضوع، شرایط عرفی است. اسباب و اثاثیه که عرفا لوکس محسوب می‌شوند و برای زندگی ضروری نیستند، مشمول مستثنیات دین نیستند.
• آذوقه و مواد غذایی فرد محکوم به همراه افراد تحت تکفل: مقدار این آذوقه باید بگونه‌ای باشد که به صورت عرفی ذخیره می‌شود.
• ابزارهای علمی و کتب مورد نیاز برای افراد دارای شخصیت علمی و تحقیقاتی متناسب با شان آن‌ها
• وسایل و ابزار کار کسبه، کشاورزان و سایر اشخاصی که آن وسایل برای امرار معاش و تامین مخارج زندگی خودشان و افراد تکفلشان ضروری
• تلفن مورد نیاز فرد محکوم شده
• مبلغ ودیعه رهن منزل: در این مورد، باید توجه داشت میزان ودیعه باید در حد عرف باشد به طوری که با توقیف آن فرد دچار عسر و حرج شود.

نکات حقوقی و مهم در مورد اموال مستثنی

در مورد مستثنیات دین، نکات مهمی وجود دارد که در این جا به آن‌ها اشاره شده است:

• خودروی فرد محکوم شده که در حال استفاده شخصی از آن است. شامل مستثنی دین نیست. تشخیص استفاده شخصی یا کاری به عهده دادگاه است. به طور مثال، خودروی شخصی که با آن در تاکسی اینترنتی مشغول به کار است، مستثنی نمی‌شود.
• براساس قانون اجرای احکام مدنی، حقوق فردی که کارمند است، در صورتی که فقط همسر داشته باشد، تا یک سوم و در صورتی که دارای اولاد نیز باشد، حداکثر تا یک چهارم خالص دریافتی قابل توقیف است و مابقی مشمول مستثنی دین است.
• پاداش بازنشستگی مشمول مستثنی دین نیست.
• اگر فرد مدیون فوت کند، تمامی اموال وی از حالت استثنا خارج می‌گردد.
• چنانچه فردی محکوم به پرداخت مال شود، روند توقیف در مورد تمامی اموال وی قابل اجراست. به عبارت دیگر تمامی اموال توقیف می‌شود. بنابراین بار اثبات این نکته که آن مال جزو مستثنی دین است، به عهده خود مدیون می‌باشد.

فرایند توقیف اموال و نیز موضوع مستثنیات دین جزو امور حقوقی است که انجام آن بدون وکیل معمولا با سختی و دشواری مواجه می‌گردد. به همین جهت توصیه می‌کنیم قبل از انجام هر کاری با وکیل توقیف اموال و یا وکیل مالی مشاوره حقوقی داشته باشید.