قرارداد مشارکت مدنی و انواع آن

در هر جامعه‌ای برای زندگی بهتر و نیز کسب منفعت بیشتر، افراد ناگزیر به همکاری و مشارکت در امور مختلف هستند. مشارکت مدنی در عرصه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روز به روز در حال افزایش است. به همین جهت برای پیشبرد بهتر این نوع شراکت، افراد نیازمند عقد قرارداد با یکدیگر هستند.

وجود قرارداد مشارکت مدنی در میان افراد موجب آن است که هر کس وظایف و تعهدات خود را بداند و از طرفی دغدغه منافع خود را نداشته باشد. در سال‌های گذشته با توجه به شرایط اقتصادی موجود، افراد تمایل دارند که کسب و کارهای خود را به صورت شراکتی و مشاعی راه اندازی و مدیریت کنند. این امر باعث می‌شود که هم هزینه‌ها را کاهش دهند و هم این که با استفاده از نیروی جمعی، سود بیشتری کسب کنند.

اما قرارداد مشارکت مدنی دارای انواع مختلفی است و باید مجموعه‌ای از قوانین و بندهای حقوقی را در آن بگنجانید تا دچار مشکل نشوید. به همین جهت پیشنهاد می‌کنیم که در این زمینه به بهترین وکیل امور قراردادها در گروه وکلای آپادانا مراجعه کنید.

قرارداد مشارکت مدنی چیست؟

قرارداد مشارکت مدنی به طور کلی به معنای قراردادی است که از طریق آن اشخاص حقیقی یا حقوقی سرمایه خود را اعم از مادی یا معنوی به صورت سهم الشرکه نقدی یا غیر نقدی تقویم کرده و به صورت مشاع و برای انجام کار معین در زمینه فعالیت های تولیدی، بازرگانی و خدماتی برای مدت محدود و به قصد انتفاع به کار می‌گیرند.

به عبارت ساده‌تر، در یک قرارداد مشارکت مدنی، افراد اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی، آورده مشخصی را به عنوان سرمایه وارد مشارکت مدنی می‌کنند. براساس میزان آورده و فعالیت‌های خود در قرارداد، درصد سود خود را مشخص می‌نمایند. در شرایط زیان نیز سهم هر فرد از زیان مشخص می‌گردد.

به موجب ماده ۵۷۱ قانون مدنی کشورمان شرکت ها به دو دسته مدنی و تجاری تقسیم می شود که شرکت های تجاری را دارای شخصیت حقوقی از لحظه ثبت و تابع قانون تجارت می داند و شرکت مدنی را فاقد شخصیت حقوقی و تابع قانون مدنی می داند. سرمایه شرکت های مدنی می تواند به صورت اموال منقول یا غیر منقول باشد.

آثاری که قرارداد مشارکت مدنی در پی دارد. قرارداد‌های مشارکت مدنی به افراد این امکان را می‌دهد که بدون نیاز به ثبت شرکت و پرداخت مالیات، بتوانند فعالیت‌هایی شبیه به فعالیت‌های تجاری انجام دهند.

این نوع مشارکت را هم در قالب قرارداد عادی و هم در قالب سند رسمی شراکت در دفتر اسناد رسمی و هم در قالب ثبت یک شرکت اعم از مسئولیت محدود، سهامی خاص، تضامنی و … انجام داد.

انواع قرارداد مشارکت مدنی

انواع موارد استفاده از قرارداد مشارکت مدنی در زمینه صادرات کالا، خدمات، تولید و فروش محصول، واردات کالا به قصد فروش، بازرگانی داخلی، احداث مسکن انفرادی و انبوه سازی و واردات ماشین آلات، مواد اولیه و ابزار کار می باشد. اما سه دسته زیر بیشتر از همه موارد کاربردی بوده و در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته‌اند:

• قرارداد مشارکت در ساخت
• مشارکت مدنی خصوصی
• قرارداد مشارکت مدنی بانک

هر کدام از این قراردادها دارای ویژگی‌های خاصی هستند که باید به صورت دقیق به آن‌ها توجه کنید. در ادامه برخی از این ویژگی‌ها را ذکر خواهیم کرد.

قرارداد مشارکت در ساخت

امروزه قرارداد مشارکت در ساخت در ساخت جزو آن دسته از قرارداد مشارکت مدنی است که بسیاری از افراد جامعه با آن روبرو می‌شوند و شناخت درست آن نقش موثری در شناخت حقوق و تکالیفشان در این قالب قراردادی دارد. قرارداد مشارکت در ساخت توافقی است بین چند مالک و سازنده که بر سر زمینی که از آن مالک است و به عنوان سرمایه قرار می گیرد در ازای هزینه هایی که سازنده به عنوان سرمایه خود حین ساخت متحمل می شود، به کار می رود. و در نتیجه این توافق و مطابق شرایط منعقده از میزان سهمی از آن بهره مند می شوند.

در هر قراردادی خصوصا قراردادهای ساخت و ساز شرایط کار و جزییات آن باید به طور روشن و صریح مشخص گردد چرا که با توجه به تغییرات و طول مدتی که یک پروژه عملیاتی جهت ساخت خواهد داشت بسیار مهم است تا ضمانت اجراهای مربوط به عدم رعایت هریک از شرایط مقرر و یا تاخیر در اتمام آن به طور دقیق معین گردد. به همین منظور استفاده از وکیل ملکی بسیار ضروری است.

به عنوان مثال اگر سازنده پس از تخریب ملک از ساخت آن ممانعت کند قطعا مالک متحمل ضرر سنگینی خواهد شد، پیش بینی ضمانت اجرا موثر در این مواقع مانند تعیین خسارت درخور توجه در صورت توقف کار از جانب سازنده و یا الزام وی از جانب دادگاه می تواند نقش موثری در پیشبرد قرارداد مذکور داشته باشد.

از جمله مواردی که در یک قرارداد مشارکت مدنی در خصوص ساخت ذکر می شود می توان اشاره کرد به:

• تعهدات مالک

تعهد مالک (صاحب زمین یا ملک به عنوان سرمایه) تسلیم ملک به سازنده برای اجرای عملیات ساخت است. این تعهد بارزترین تعهد اوست و برای وی مفروض است چرا که بدون تسلیم ملک اساسا امکان اجرای عملیات ساخت وجود نخواهد داشت.

• تعهدات سازنده

مهم‌ترین تعهدات سازنده و یا مجری طرح نیز می‌‌توان شامل پیشبرد عملیات ساخت، الزام به تحویل ملک در زمان مقرر، رعایت اصول استاندارد ساخت، پرداخت هزینه‌های ساختمانی و اداری پروژه و پرداخت اجاره بها به مالک در طول دوره ساخت برای اسکان موقت مالک، ارائه گزارشی از عملکرد خود به مالک در دوره‌­های زمانی مقرر، اخذ پایان کار و پرداخت جرائم به شهرداری دانست.

• سهم الشرکه طرفین

یکی از موارد مهمی که در قرارداد مشارکت در ساخت باید به آن اشاره کرد سهم الشرکه طرفین است تا از بروز اختلافات در آینده نیز جلوگیری شود.

سایر مواردی که ذکر آن ها نیز در جای خود از اهمیت بالایی برخوردار است و لازم است به طور دقیق و جزیی ذکر و مورد توافق قرار گیرد:

• میزان اورده های طرفین و عایدی آنان
• زمان تحویل املاک
• زمانبندی پیشرفت کار
• مصالح به کار گرفته شده در روند ساخت
• کیفیت مصالح و امثالهم می باشد.

قرارداد مشارکت مدنی خصوصی

قرارداد مشارکت مدنی خصوصی نیز از دیگر قراردادهای مربوط به مشارکت مدنی است که در موارد و زمینه های مختلفی میان مردم منعقد می شود که غالبا یک طرف آن مالک و صاحب سرمایه است و طرف دیگر آن عامل است که این سرمایه را به کار گرفته و مدیریت عاملی آن را برعهده می گیرد.
قراردادهای مشارکت مدنی خصوصی در موضوعات مختلف و گوناگونی به‌کار می‌رود. بطور مثال شراکت مغازه بین دو نفر که میزان سودهی آن میان طرفین تقسیم شده و گاه از میزان قابل توجهی عایدی برخوردار است و گاه ممکن است ضرر آن بیش از سود آن و نهایتا نتیجه ای را با خود نداشته باشد.

اما مشارکت مدنی خصوصی می تواند در مورد ارائه سرمایه در ازای انجام امور خدماتی نیز به کار رود برای مثال گذاشتن سرمایه جهت راه اندازی یک مدرسه یا بیمارستان و یا هر موسسه دیگری جهت امور خدماتی و فرهنگی و یا تولیدی و توزیعی دیگر.

در این نوع قراردادها نیز همانند سایرین میزان سهمی که هریک از طرفین از آن بهره مند می شود مهم است به گونه ای که اگر میزان سرمایه نقدی یا غیر نقدی و سهم طرفین در قرارداد مشخص نشده باشد، اصل بر بالمناصفه بودن سرمایه و سهم آن هاست و تأمین سرمایه اعم از نقدی و غیر نقدی به عهده شرکا می‌باشد. مدت قرارداد مشارکت مدنی با توجه به هدف فعالیت موضوع قرارداد و موافقت شریک در ابتدای قرارداد معین می شود و طرفین می‌توانند نسبت به تمدید آن به توافق برسند.

قرارداد مشارکت مدنی بانک

یکی از انواع شراکت به خصوص در پروژه‌های بزرگ با سرمایه کلان، گرفتن سرمایه از بانک است. در این حالت بانک با شما یک قرارداد مشارکت مدنی به امضا می‌رساند و به عنوان شریک سرمایه‌گذار در پروژه حضور دارد. میزان سرمایه تامین شده از سوی بانک به طرح توجیهی، سوابق مالی و گردش بانکی و نهایتا روابط شما با بانک بستگی دارد.

در این حالت، بانک تضامین لازم را برای بازگشت اصل سرمایه از شما دریافت می‌کند. سود حاصل از مشارکت نیز براساس قرارداد مشارکت مدنی به صورت سالیانه یا هر ۶ ماه یکبار دریافت می‌شود. همچنین ممکن است بانک، سهم الشرکه خود را به صورت اقساطی به شما واگذار کند تا مالکیت کل پروژه به شما بازگردد.

عقد قرارداد با بانک‌ها به خصوص در مواردی که رقم تسهیلات بزرگ است، بسیار دشوار و دارای خطرات زیادی است. به همین جهت قبل از هر کاری در این زمینه حتما مشاوره حقوقی داشته باشید.