طلاق از سمت زوج

طلاق یکی از پدیده‌های نامطلوب اجتماعی است که در چند سال اخیر به دلیل مشکلات فراوانی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی رو به افزایش است. این مشکلات به دلیل عدم آگاهی مردم از قوانین حوزه خانواده دو چندان شده است. طلاق از سمت زوج و یا همان طلاق از طرف مرد یکی از انواع طلاق است که به دلیل وجود حق طلاق برای مرد، دارای شرایط خاصی است که در این صفحه توضیح داده شده است.

مطابق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، زوج با رعایت حقوق زوجه مندرج در مفاد این ماده می‌تواند دادخواست طلاق خود را تقدیم دادگاه نماید. با توجه به این که حق طلاق براساس قانون و فقه با مرد است، رضایت زوجه در طلاق از سمت زوج شرط نیست و مرد پس از صدور گواهی عدم امکان سازش می‌تواند همسر خود را مطلقه نماید. البته صدور گواهی عدم امکان سازش به سادگی نبوده و پس از رعایت حقوق کامل زوجه این گواهی صادر می‌گردد.

طلاق از سمت زوج، طلاق رجعی است. به این معنا که تا قبل از اجرای صیغه طلاق و یا تا اتمام مدت عده زوجه به محض پشیمانی زوج و رجوع وی به زوجه، طلاق باطل می‌گردد و فرایند رسیدگی به آن متوقف خواهد شد.

مراحل طلاق از سمت زوج

فرایند طلاق از سمت زوج از ابتدا تا انتها به شکل زیر خواهد بود.

• ثبت دادخواست طلاق از سمت زوج در دفتر خدمات قضایی؛ مدارک لازم برای دادخواست طلاق از سمت زوج، اصل یا رونوشت سند ازدواج و اصل شناسنامه و کارت ملی است. پس از ثبت دادخواست به طور معمول پرونده طی ۱۰ روز تا دو هفته تعیین شعبه می‌گردد. در هنگام ثبت دادخواست طلاق از سمت زوج، مرد باید آدرس محل زندگی مشترک و یا محل سکونت زوجه را اعلام نماید و براساس آدرس اعلامی پرونده به نزدیک‌ترین دادگاه محل اعلام شده ارجاع می‌گردد.
• حضور در جلسه دادگاه و مراجعه به واحد داوری؛ (در این مرحله تلاش بر سازش میان زوجین است که در صورت عدم تفاهم گواهی عدم امکان سازش صادر می‌شود). در تمامی طلاق‌ها به جز طلاق توافقی، قبل از صدور حکم، زوجین به واحد داوری ارجاع می‌شوند تا در صورت امکان سازش صورت گیرد. البته براساس قانون جدید از ابتدای آذر ۹۷، طلاق توافقی نیز منوط به مشاوره بهزیستی می‌باشد.

• پرداخت کلیه حقوق مالی زن و یا صدور حکم اعسار؛ در صورتی که طلاق از سمت زوج مطرح شود، زوج باید تمام حقوق زن از جمله مهریه، نفقه و اجرت المثل را پرداخت کرده و یا تعیین تکلیف نماید. همچنین زن می‌تواند درخواست دهد تا شرط تنصیف اموال نیز اجرا گردد.
• صدور گواهی عدم امکان سازش؛ پس از تعیین تکلیف و یا پرداخت حقوق مالی زن و سایر حقوق وی، گواهی عدم امکان سازش صادر می‌گردد که پس از صدور این گواهی مرد ۳ ماه فرصت دارد تا آن را اجرا نماید. در صورتی که ظرف مدت مقرر، زوج اقدام به طلاق نکند گواهی مذکور باطل گردیده و مرد برای فرایند طلاق می‌بایست دوباره دادخواست مطرح نماید.

شرایط زوج در طلاق

همچنین، شرایط لازم زوج برای طلاق از سمت زوج عبارتست از:

• اهلیت مرد: مرد هنگام طلاق دادن زن باید حداقل به سن ۱۵ سالگی داشته باشد.
• سلامت عقل: شوهر در هنگام طلاق باید در سلامت عقلی بوده و مجنون نباشد.

اختیار و قصد: طلاق از سمت مرد باید با تصمیم جدی و رسمی مرد همراه باشد و با تصمیم‌گیریهای عجولانه، از سر عصبانیت و یا شوخی مجوز طلاق صادر نمی‌شود.

طلاق با دلیل موجه

با وجود این که حق طلاق با زوج است، اما در صورتی که مرد دلیل موجه برای طلاق داشته باشد، ضمن تسریع روند طلاق از سمت زوج، زن از برخی حقوق مالی خود محروم می‌گردد:

• در این حالت مرد به دلیل موجه نظیر بیماری خاص، سوء رفتار (نشوز)، عدم تمکین زن، حبس طولانی، اعتیاد و … تقاضای طلاق همسر خود را دارد.
• مرد تنها موظف است که مهریه و جهیزیه زن را به وی تقدیم کند.
• دلایل فوق باید به صورت قانونی به اثبات رسیده باشد. به طور مثال در مورد تمکین، مرد باید ابتدا دادخواست الزام به تمکین دهد و در صورت محکومیت زوجه می‌تواند به عنوان ادله طلاق از آن استفاده نماید.

طلاق بدون دلیل موجه

در این حالت، مرد دلیل موجهی و مشخصی برای طلاق دادن زن ندارد و صرفا از حق طلاق خود استفاده می‌کند.

• مرد علاوه بر مهریه باید نفقه، اجرت‌المثل ایام زوجیت و یا نحله به همراه نصف اموال به دست آمده در دوران زناشویی را به همسر خود تقدیم کند.
• اجرت‌المثل به شرط قصد عدم تبرع (رایگان نبودن فعالیت در منزل) به زن تعلق می‌گیرد و در حال حاضر به طور متوسط سالی حدود ۱ میلیون تومان درنظر گرفته می‌شود.

اگر زن قصد تبرع داشته (با رضایت و میل خود اقدام به انجام امور منزل کرده)، دادگاه با توجه به میزان فعالیت زن در خانه و متناسب با وضع مالی مرد، هدیه‌ای با عنوان نحله برای زن درنظر می‌گیرد.

بررسی مهریه در طلاق از طرف مرد

شاید مهم‌ترین عاملی که در طلاق از طرف مرد یا طلاق از سمت زوج تاثیر می‌گذارد، مهریه است. با افزایش قیمت سکه و طلا، ارزش ریالی عموم مهریه ها به حدی بالا رفته که حتی می‌توان گفت این عامل بر روی روابط زوجین تاثیر بسیار نامطلوبی گذاشته است. در این بخشی بررسی مهریه در طلاق از طرف مرد به صورت کامل انجام شده است.

برای بررسی دقیق این موضوع باید جایگاه مهریه در روند حقوقی طلاق از طرف مرد مشخص شود. هنگامی که مرد که دادخواست طلاق از سمت زوج را مطرح می‌کند، در جلسه اول دادگاه به دفاع از ادله خود درباره طلاق می‌‌پردازد. درست است که بر طبق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی حق طلاق با مرد است، اما این موضوع مشروط به پرداخت همه حقوق زن می‌باشد که یکی از این حقوق مالی مهریه است. مهریه به دلیل ماهیت خود که دین و بدهی مرد نسبت به زن می‌باشد، به هیچ عنوان قابل اسقاط نیست، مگر آن که:

• مرد دلیلی برای فسخ نکاح داشته باشد و بتواند آن را اثبات کند.
• زن خود بخشی یا تمام مهریه خود را در حق زوج ابراء کند.

بنابراین چنانچه یکی از شرایط فوق محقق نشود، مرد در حکم صادر شده از سوی دادگاه، محکوم به پرداخت مهریه است و ثبت طلاق از طرف مرد منوط به پرداخت حقوق زن از جمله مهریه خواهد بود.

اعسار در طلاق از سمت زوج

حال در اینجا یک بحث بسیار مهم به وجود می‌آید که شرایط پرداخت مهریه برای زوج به چه شکل است. یعنی آیا مرد می‌تواند برای ثبت طلاق از سمت زوجه، دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را مطرح نماید یا خیر؟

پاسخ به این سوال به ملاک‌های بسیاری متنوعی وابسته است:

• اولین ملاک، ملائت یا توانایی مالی مرد است. چنانچه مرد، اموالی داشته باشد که کفایت مهریه زن را بنماید و نیز مستنثی دین نباشد، قطعا اعسار زوج پذیرفته نیست و اگر مرد در این شرایط، مهریه را نپردازد، طلاق از طرف مرد قابل ثبت نخواهد بود.
• دومین ملاک که شاید بسیار تعیین کننده است، اما منشا قانونی ندارد دلیل اصلی درخواست طلاق از طرف مرد است. همانطور که گفته شد که غیر از فسخ نکاح و یا ابراء مهریه راهی برای نپرداختن مهریه نیست، یعنی هر گونه دلیلی نظیر نشوز، نازایی، بیماری لاعلاج، خیانت و … مهریه را از بین نمی‌برد. اما داشتن دلیل حداقل به لحاظ اخلاقی موجه موجب می‌شود که احتمال پذیرفته شدن اعسار با شرایط مناسب مرد افزایش یابد. در واقع، قاضی چنانچه بر این عقیده باشد که مرد بدون دلیل موجه به دنبال طلاق است، ممکن است اصلا اعسار را نپذیرد و یا اعسار نسبی را با پیش پرداخت بسیار بالا بپذیرد که عملا پرداخت آن برای مرد ممکن نیست و طبیعتا در این شرایط طلاق از طرف مرد قابل ثبت نخواهد بود.
• نکته اساسی اینجاست که اعسار زوج توسط همان قاضی بدوی طلاق بررسی می‌گردد. بنابراین یک دفاع خوب در جلسه دادگاه می‌تواند در زمینه اعسار بسیار موثر باشد و اینجاست که نقش یک وکیل طلاق متخصص بیش از پیش به چشم می‌آید.

تنصیف اموال در طلاق از طرف مرد

پس از مطرح شدن موضوع طلاق غالبا این سوال پیش می آید که آیا بعد از طلاق از سمت زوج چیزی از اموال مرد به زن تعلق می گیرد یا خیر.

طلاق از سمت زوج یکی از اختیاراتی است که در آن تصمیم و خواسته زن هیچ گونه اهمیتی ندارد و زوج می تواند با ادعای خود، موضوع طلاق را مطرح کند.

طبق قانون اساسی زوجین چه مرد و چه زن به طور مستقل حق نگهداری و استفاده از اموال و دارایی خود را دارند و هیچ یک از آن ها حق کوچک ترین تصرف و یا دادخواهی نسبت به اموال دیگری را ندارد اما گاهی راه هایی برای زوج هایی که پیش از ازدواج به این مسائل اهمیت می دهند، وجود دارد که بتوانند از آن استفاده کنند.

مسائل مالی در موضوع طلاق از سمت زوج از اهمیت بالایی برخوردار است. گفتنی است؛ حق و حقوق مالی زوجه مثل مهریه، نفقه و اجرت المثل از بحث تقسیم دارایی خارج است.

عموما اکثر ازدواج ها با علاقه بسیار و به دور از توجه به خیلی از مسائل علی الخصوص مسائل مالی شکل می گیرد و هیچ گونه شرط ضمن عقد نکاح در سند ازدواج درج نمی گردد.

اما قانونی وجود دارد که شرط آن ثبت در سند عقد نکاح می باشد و شرط تنصیف اموال نام دارد، این شرط به گونه ای است که اگر در آن طلاق از سمت زوج اتفاق بیفتد، او مکلف است تا نصف دارایی موجود خود را که در ایام زناشویی با زوجه به دست آورده یا معادل آن را، بصورت بلاعوض به زوجه منتقل نماید که این شرط خود نیز دارایی ارکان مهمی است که تا آن ها برقرار نباشد این اتفاق نمی‌افتد که در ادامه شروط آن را به اختصار توضیح می دهیم.

شرایط تنصیف اموال در طلاق از طرف مرد

1. زوجه (خانم) در دادگاه بتواند ثابت کند که دلیل جدایی و دادخواست طلاق مرد ریشه در تخلف زوجه از وظایف زناشویی در زمان زندگی ندارد.
2. در هنگام جاری شدن عقد نکاح، خود زوج نیز شرط تقسیم دارایی را امضا کند.
3. طلاق تنها از سمت مرد صورت بگیرد و اگر طلاق توافقی باشد یا دادخواست طلاق از سمت زوجه مطرح شود این شرط اجرا نمی شود.
4. دقیقا شرط تقسیم دارایی نوشته و ثبت شود چرا که گاها عده این شرط را با شرط تقسیم اموال زوج اشتباه می گیرند که در ادامه تفاوت آن ها را خواهیم گفت.
5. تنها اموالی به طور مساوی تقسیم می شود که زوج در دوران زناشویی به دست آورده باشد، گفتنی است؛ اگر این مال ارث باشد هیچ بخشی از آن به زوجه تعلق نمی گیرد.
6. همچنین باید سند ثبتی مبتنی بر این که اموال برای زوج است وجود داشته باشد تا برای دادگاه و قاضی مشخص و محرز گردد.

چه تفاوتی میان شرط تنصیف دارایی با شرط تنصیف اموال زوج وجود دارد؟

فرق آن ها در این است که دارایی مثبت و منفی دارد ممکن است شوهر اموال منقول و غیر منقول داشته باشد ولی بدهکاری هم داشته باشد. در این راستا قاضی رسیدگی کننده نظر به کل دارایی زوج دارد و نه فقط اموال او.

طلاق از طرف مرد در غیاب زن

همانطور که گفته شد، ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی این حق را به مرد می‌دهد که در صورت پرداخت حقوق زوجه، وی را طلاق دهد. بنابراین، مرد به دلیل خاصی برای طلاق نیاز ندارد. دلیل موجه صرفا برای راحت تر شدن شرایط طلاق نظیر پذیرفته شدن اعسار می‌تواند راهگشا باشد. اما در شرایطی نظیر طلاق از طرف مرد در غیاب زن، شرایط بیش از پیش به نفع مرد است.

زیرا هنگامی که طلاق از سمت زوج مطرح می‌شود، پرونده برای تعیین حقوق زوجه به کارشناسی می‌رود. در این شرایط به دلیل عدم حضور زن، ادعاهای مرد در مورد توانایی مالی به خصوص در مورد اعسار و شرط تنصیف مصون از اعتراض است. به همین جهت هنگامی که زن در جلسات دادگاه حضور پیدا نکند، مرد با شرایط بسیار راحت تری می‌تواند دادنامه طلاق را دریافت نماید. حتی ممکن است حقوقی نظیر شرط تنصیف به زوجه تعلق نگیرد. برخی از زنان به اشتباه فکر می‌کنند که با توجه به این که حق طلاق با مرد است، پس حضور ایشان در دادگاه هیچ تاثیری ندارد. در حالی که حضور زوجه و یا وکیل وی و نیز دفاع از حقوق وی موجب می‌شودد که مرد به راحتی نتواند زن را طلاق دهد. همچنین زن به حقوق خود بهتر دست می‌یابد.

رجوع در طلاق از طرف مرد

مفهوم رجوع به معنای بازگشت به شرایط اولیه است. در مفاهیم طلاق، رجوع به معنای بازگشت زوجین به یکدیگر و از سرگیری روابط زناشویی است. همان طور که در مقالات دیگر سایت عنوان گردیده است، طلاق در دو دسته کلی طلاق رجعی و طلاق بائن قرار می‌گیرد.

طلاق از طرف مرد در گروه طلاق رجعی قرار می‌گیرد. رجوع در طلاق از طرف مرد به این شکل است که:

• که مرد تا پایان مدت عده طلاق می‌تواند به همسر خود رجوع کند. مقدار عده طلاق براساس احکام دینی، ۳ طهر کامل (یعنی سه دوره قاعدگی و پس آن پاک شدن) و در قانون مدنی معادل ۳ ماه و ۱۰ روز یعنی حدود ۱۰۰ روز می‌باشد.
• رجوع مرد در طلاق از سمت زوج، تابع تشریفات خاصی نیست و همین که لفظا نیز ابراز رجوع انجام گیرد، کافی است. اما ثبت رجوع باید حتما در دفتر ازدواج و طلاق انجام گیرد و در عقدنامه ثبت شود.
• رجوع در طلاق از طرف مرد در زمان عده طلاق، نیازمند خواندن عقد جدید نیست، اما پس از آن مرد باید دوباره زن را به عقد خود درآورد.

نحوه اجرای صیغه طلاق رجعی

پس از صدور دادنامه طلاق از سمت زوج و قطعیت آن دو حالت ممکن است رخ دهد:

• چنانچه مرد توانایی پرداخت مهریه و سایر حقوق مالی زن را که در رای طلاق از طرف مرد ذکر شده، به صورت یکجا داشته باشد، با پرداخت آن به اجرای احکام و صندوق دادگستری نامه معرفی به دفترخانه را دریافت می‌کند. پس از مراجعه به دفترخانه، ثبت موقت طلاق انجام می‌شود. اما با توجه به حق رجوع مرد در طول زمان عده، طلاق وارد شناسنامه نمی‌شود. پس از طی شدن زمان عده و اصرار مرد بر طلاق، دفتردار، واقعه طلاق را در شناسنامه ثبت می‌نماید.
• اگر توان پرداخت مهریه به صورت یکجا را نداشته باشد، باید از معرفی به دفترخانه و ثبت موقت، دادخواست اعسار خود را مطرح نماید. چنانچه با اعسار وی موافقت گردد، پس از پرداخت پیش قسط می‌تواند نسبت به وارد نمودن طلاق در شناسنامه پس از اتمام زمان عده اقدام نماید. اما اگر اعسار وی پذیرفته نشود و نتواند مهریه و سایر حقوق را پرداخت کند، دادنامه طلاق پس از ۶ ماه از گذشت قطعیت آن باطل خواهد گردید.

اگر در طول مدت، مرد بخواهد رجوع کند، باید به دفترخانه اعلام نماید، تا دفتردار رجوع وی را در دفتر ثبت نماید.

طلاق از طرف مرد بدون رضایت زن

براساس قانون مدنی، طلاق از سمت زوج، دارای شرایط و مراحلی است که در آن مرد بدون توجه به رضایت زن می‌تواند این مراحل را دنبال کند. بنابراین طلاق از طرف مرد بدون رضایت زن نیز ممکن است. در واقع مرد به طور کلی نیازی به رضایت زوجه ندارد. هر چند وجود دلایل محکم می‌تواند مرد در انجام سریع‌تر مراحل و به خصوص در هنگام اعسار یاری کند.

البته وجود حق طلاق برای مرد به این معنا نیست که کار مرد برای طلاق دادن همسر خود ساده است. در واقع طلاق از جانب مرد نیز همانند طلاق زوجه فرایند پیچیده و دشواری است. عدم رضایت نیز می‌تواند این پروسه را طولانی‌تر نماید. در واقع درست است که نارضایتی زن در نتیجه طلاق تاثیری ندارد. اما این اعلام نارضایتی طی لوایح قانونی به دادگاه می‌تواند زمان پرونده را طولانی‌تر نماید.

به طور مثال در طی مرحله بدوی، زن می‌تواند در مرحه داوری این نارضایتی را طی لایحه به دادگاه اعلام نماید. همین امر باعث می‌شود که پرونده برای تعیین حقوق مالی زوجه به کارشناسی ارجاع گردد. مطالبه حق تنصیف توسط زوجه ممکن است مسیر پرونده را طولانی و گاه حتی سرنوشت پرونده را عوض کند. در واقع ممکن است که مرد در صورت رای دادگاه به تنصیف اموال از ادامه مراحل منصرف گردد.

طلاق از سمت زوج در دوران عقد

در برخی موارد زوج، در زمان عقد تصمیم به جدایی می‌گیرد. شرایط طلاق از طرف مرد در دوران عقد بسته به موقعیت زوجه متفاوت است. مهمترین عامل تعیین کننده شرایط طلاق در این حالت، باکره بودن زوجه است. چنانچه دختر در هنگام طلاق باکره باشد، مهریه نصف می‌گردد. علاوه بر این، نفقه ایام عده و نیز اجرت المثل نیز به وی تعلق نمی‌گیرد. از طرفی طلاق زن باکره در دوران عقد دیگر رجعی نیست. بلکه از نوع بائن محسوب می‌شود. زیرا دختر باکره پس از طلاق دارای عده نیست. بنابراین، مرد حق رجوع به وی در این دوران را ندارد.

البته طلاق در دوران عقد معمولا چندان ساده نیست و قضات خانواده و نیز شعبات دادگاه معمولا در این زمینه سخت‌گیری دارند. هر چند در مورد اعسار چنانچه دلایل مرد برای طلاق موجه باشد، معمولا همکاری لازم با زوج انجام می‌شود. همچنین در صورتی که دختر در این دوران باکره باشد، هنگام طلاق باید به پزشکی قانونی مراجعه نماید. در صورتی که این موضوع تایید گردد، پس از ثبت طلاق، زوجین برای حذف نام همسر سابق از شناسنامه می‌توانند اقدام کنند.